Tại buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Bộ trưởng GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng cần giảm các hoạt động mang tính hình thức và các công việc hành chính không cần thiết để nhà giáo tập trung cho chuyên môn. Đây là tín hiệu vui với giáo giới, nhưng thực tế vẫn còn nhiều vấn đề.
Thực trạng các cuộc thi và hồ sơ sổ sách
Một thầy giáo người Jrai dạy hội họa cho biết: "Ai cũng thấy bấy lâu nay rồi ạ! Từ giáo viên đến học sinh, từ tất tần tật các môn, thi vẽ một năm sáu bảy cuộc từ cấp Trung ương tới tỉnh, phường. Văn nghệ các kiểu, Anh văn thì liên tù tì quanh năm suốt tháng từ IOE, … trạng nguyên các kiểu, thầy trò luôn trong tư thế... chạy và thi. Thi liên tục đến nỗi không suy nghĩ ra chủ đề để vẽ, hai hãng T và H cứ thế hàng năm làm việc với bộ với đề tài: ô tô mơ ước. Năm nào cũng vẽ, học sinh không còn ham muốn vẽ nữa. Chắc một năm cũng phải chục cuộc thi riêng vẽ: Bảo vệ môi trường, An toàn giao thông, Bạo lực học đường... Mong sớm cắt bớt ạ”.
Một cô giáo khác nói: "Về nạn hình thức thì các cuộc thi là kinh khủng nhất. Rồi các loại sổ sách, dẫu nhờ thông tư mới nên giờ bỏ nhiều rồi, chứ hồi xưa có cái sổ dự giờ, quy định giáo viên phải đi dự giờ đồng nghiệp mỗi năm mấy chục tiết. Và giáo án giờ cũng rất hình thức, tích hợp đủ các loại: an ninh quốc phòng, tư tưởng, năng lực số, AI... Trong khi hiệu quả giảng dạy của giáo viên có thể được phản ánh một phần qua phản hồi của học sinh và kết quả học tập. Không ít giáo viên cho rằng, một số sáng kiến kinh nghiệm chưa phát huy hiệu quả thực tiễn như mong đợi… không phục vụ thật sự cho khoa học, cho phát triển giáo dục, mất thời gian công sức. Hồ sơ sổ sách nhiều hơn thời gian giáo viên chuẩn bị cho bài giảng nên cuối cùng, việc chính của giáo viên thành... việc phụ".
Thông tư mới và thực tế triển khai
Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT (thay thế thông tư 32 từ ngày 10-05-2026) tiếp tục tinh giản hồ sơ sổ sách của giáo viên. Điều lệ mới chỉ quy định giáo viên phải có kế hoạch bài dạy, sổ chủ nhiệm (nếu làm công tác chủ nhiệm) và sổ công tác Đội (đối với Tổng phụ trách Đội). Tuy nhiên, thực tế nhiều cơ sở giáo dục vẫn tồn tại các loại hồ sơ ngoài quy định như sổ dự giờ, kế hoạch tự bồi dưỡng, sổ tích lũy chuyên môn, biểu mẫu minh chứng, báo cáo trùng lặp. "Một giáo viên có thể dành hàng giờ để hoàn thiện biểu mẫu, trong khi thời gian đó hoàn toàn có thể được sử dụng để nghiên cứu bài giảng, xây dựng học liệu số, hỗ trợ học sinh chưa đạt... Khi hồ sơ trở thành mục tiêu thay vì công cụ quản lý, hiệu quả giáo dục khó có thể được nâng cao", một giáo viên nhận xét.
Tập huấn và các hoạt động khác
"Còn các cuộc tập huấn dồn dập. Không kịp nhớ cả tên luôn. Nguyên hè này phải tập huấn sách giáo khoa chung một bộ, trong khi, từ năm học này, Bộ chủ trương học chung bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống. Tại sao bắt cả những giáo viên dạy bộ sách này 4-5 năm rồi cũng phải tham gia tập huấn theo chủ trương gọi là sách mới?", một thầy giáo thắc mắc. "Đã họp online thì cho giáo viên ở nhà mở tai phone nghe còn hiệu quả. Nhiều trường cứ bắt giáo viên lên hội trường tập trung nghe online, mà có nghe được gì đâu, chủ yếu... nói chuyện riêng".
Cuộc thi viết thư UPU cũng bị phản ánh: "Năm nào cũng thi, nhưng là viết cho... người chấm đọc chứ làm gì có ai đọc. Hầu hết học sinh viết cho xong". Một giám khảo cũ từng nhận bao tải thư, đa phần giống nhau, chép của nhau, thậm chí cô làm mẫu cho cả lớp chép. Tiêu chí thi có tiêu chí tập thể có học sinh tham gia nhiều nhất, không đạt là mất thi đua.
Gánh nặng trên vai giáo viên
"Rồi thi đại sứ văn hoá đọc, giới thiệu sách trực tuyến. Trường có thư viện nhưng cán bộ thư viện không làm mà đẩy cho giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên dạy văn. Rồi nghiên cứu khoa học nữa, toàn thầy cô làm hoặc thuê người làm chứ học sinh sao làm được. Cái việc cần làm bây giờ là tăng cường năng lực chuyên môn cho các bộ phận chuyên trách trong trường học để họ làm được những việc của họ. Bớt việc cho giáo viên. Giáo viên gánh quá nhiều thứ, nhất là giáo viên chủ nhiệm", một giáo viên tâm sự.
Ngoài ra, giáo viên còn phải làm nhiều việc không tên: từ cảnh sát tới thủ quỹ, từ tư vấn tâm lý tới cố vấn tình yêu, bỏ tiền túi "dụ" học sinh đi học, vận động xin xe đạp, quần áo, giày dép cho học sinh mùa đông. Có cô giáo đi xin báo cũ về cho học sinh học mỹ thuật, có thầy lập tủ bánh mì miễn phí để học sinh ăn sáng.
Những ý kiến trên có thể chưa bao quát, nhưng là tiếng nói từ người thực hiện trực tiếp. Họ ấp ủ bấy lâu, nay nhân dịp Bộ trưởng lên tiếng, họ giãi bày. Ước mơ chỉ còn tập trung làm chuyên môn của các thầy cô giáo, nhất là ở vùng sâu vùng xa, thật cháy bỏng.
