Hành trình hơn ba thập kỷ sáng lập và điều hành Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử của cựu chiến binh Lê Xuân Niêm không chỉ là một câu chuyện đời thường, mà còn là bản hùng ca được viết nên bằng máu, nước mắt và trái tim cháy bỏng tình yêu nước.
Từ chiến trường đến nỗi trăn trở thời bình
Sinh năm 1949, năm 1965, khi mới 16 tuổi, chàng thiếu niên Lê Xuân Niêm đã giấu gia đình nhập ngũ. Tuổi thanh xuân của ông gắn liền với vùng đất Quảng Trị anh hùng, cùng Trung đoàn 812 qua các trận đánh ở Cồn Tiên, Dốc Miếu, Thành cổ Quảng Trị. Ông là thương binh hạng 4/4. Sau chiến tranh, ông công tác tại Quân khu Thủ đô, làm giáo viên, trợ lý quân lực, trợ lý chính sách. Nhưng những ký ức về đồng đội hy sinh vẫn ám ảnh ông. Năm 1992, ông xin nghỉ hưu sớm và thành lập Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử.
Chia sẻ về cơ duyên, ông kể: Tháng 5/1992, ông tổ chức cuộc gặp mặt 1.400 cựu chiến sĩ Điện Biên Phủ tại Hội trường Ba Đình, mời được Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Định. Sự kiện thành công, nhưng ông nhận thấy cần một tổ chức chuyên nghiệp. Với sự giúp đỡ của giáo sư - viện sĩ Phạm Minh Hạc, Phó trưởng ban thường trực Ban Khoa giáo Trung ương Đảng, Trung tâm ra đời.
Mô hình độc đáo với triết lý '3 khơi, 1 phát'
Ngay từ đầu, ông Niêm xác định tôn chỉ '6 tự': tự nguyện, tự lo, tự làm, tự trang trải, tự nuôi nhau và tự chịu trách nhiệm. Hơn 30 năm qua, trung tâm huy động hàng trăm tỉ đồng hỗ trợ chính sách, xây nhà tình nghĩa, giúp gia đình khó khăn. Ông tổ chức hàng triệu lượt người tham quan di tích lịch sử, thăm chiến trường xưa, đặc biệt là chuyến 'Về nguồn với Bác Hồ' để bồi đắp lòng yêu nước.
Những chuyến xe của trung tâm đi khắp mọi miền: ngã ba Đồng Lộc, Thành cổ Quảng Trị, Côn Đảo, Phú Quốc, Cà Mau, Tây Bắc, Việt Bắc. Ông còn đưa hàng trăm đoàn cựu chiến binh đến Lào, Campuchia, Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Nga để kết nối quốc tế, quảng bá lịch sử Việt Nam.
Trăn trở trước thế hệ trẻ ít quan tâm lịch sử, ông đúc kết lịch sử thời đại Hồ Chí Minh thành '6 kỳ tích cách mạng' ngắn gọn, dễ nhớ: Cách mạng tháng Tám; kháng chiến chống Pháp; kháng chiến chống Mỹ; chiến tranh bảo vệ biên giới và nghĩa vụ quốc tế; đổi mới, hội nhập; nâng tầm vị thế Việt Nam. Lịch sử không còn khô khan, trở thành niềm tự hào. Ông tạo ra 'trường học lịch sử không vách ngăn' trong cộng đồng. Năm 2025, trung tâm tổ chức sự kiện kỷ niệm 95 năm thành lập Đoàn TNCS HCM.
'Nếu không đánh đổi bằng máu xương, làm sao có yên vui!'
Cựu chiến binh Lê Xuân Niêm và Trung tâm đã được Đảng, Nhà nước tặng Huân chương Lao động hạng nhì, hạng ba cùng nhiều bằng khen. Nhưng với ông, phần thưởng quý nhất là sự tin yêu của nhân dân, sự trân trọng của đồng đội và sự chuyển biến trong nhận thức của thế hệ trẻ.
Ở tuổi 77, vết thương cũ còn đau, ông vẫn trực tiếp quản lý trung tâm, các văn phòng đại diện, 4 câu lạc bộ Người Anh hùng và nhân chứng kể chuyện lịch sử cho tuổi trẻ. Thông điệp của người lính già: 'Nếu thế hệ trẻ không biết lịch sử, không hiểu 6 kỳ tích vĩ đại mà cha ông đánh đổi bằng máu xương và nước mắt, thì làm sao có hòa bình'.
