Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đánh dấu sự thay đổi lớn trong cách chấm môn ngữ văn khi áp dụng rubric (bảng tiêu chí đánh giá chi tiết) thay cho phương pháp truyền thống. Cách chấm mới này đã góp phần hạn chế tình trạng 'mưa' điểm 9 trở lên từng xuất hiện ở nhiều địa phương trong những năm trước.
Thực trạng điểm cao trước đây
Trong những năm qua, sau mỗi kỳ thi tốt nghiệp THPT, dư luận thường chú ý đến hiện tượng một số địa phương có số lượng bài thi ngữ văn đạt từ 9 điểm trở lên rất cao. Thống kê cho thấy điểm trung bình thi tốt nghiệp THPT môn văn trên toàn quốc tăng liên tục từ 6,47 năm 2021 lên 6,51 năm 2022, 6,86 năm 2023 và đạt 7,23 năm 2024, giảm nhẹ còn 7,0 vào năm 2025.
Chỉ tính riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024, cả nước có 2 điểm 10 môn ngữ văn, mức điểm 9,75 có đến 1.843 thí sinh, mức điểm 9,5 có 14.198 thí sinh, mức điểm 9,25 có 26.758 thí sinh, mức điểm 9 có 49.254 thí sinh. Một trong những nguyên nhân của hiện tượng này là cách chấm truyền thống chủ yếu dựa vào đáp án, thang điểm và hướng dẫn chấm. Dù các văn bản này đã quy định khá cụ thể, nhưng vẫn để lại khoảng trống nhất định cho sự đánh giá của giám khảo.
Rubric – công cụ chấm điểm chi tiết
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi việc chấm môn ngữ văn được thực hiện theo rubric với các tiêu chí cụ thể, rõ ràng. Thay vì chỉ đối chiếu bài làm với đáp án rồi quyết định cho điểm, giám khảo phải căn cứ vào một bảng tiêu chí được thiết kế rất chi tiết. Mỗi tiêu chí đều mô tả rõ học sinh đạt mức nào thì được bao nhiêu điểm, mức nào còn thiếu sót thì bị trừ điểm ra sao.
Theo tìm hiểu của người viết từ giám khảo ở nhiều địa phương, điểm từ 8,5 và đặc biệt từ 9 trở lên của môn văn trong kỳ thi năm nay không nhiều. Trong nhiều xấp chấm, thi thoảng mới có một vài bài điểm trên 9.
Áp dụng cụ thể trong từng câu hỏi
Ở câu nghị luận xã hội (2 điểm), rubric chia thành nhiều tiêu chí khác nhau, mỗi tiêu chí lại được chia thành nhiều mức đạt được khác nhau. Nhờ vậy, việc cho điểm không còn phụ thuộc nhiều vào cảm nhận chung của giám khảo mà dựa trên những căn cứ cụ thể. Và đạt điểm từ 1,75 - 2 là rất khó.
Đối với câu nghị luận văn học (4 điểm) hoặc bài viết dài, rubric cũng được ứng dụng theo nguyên tắc tương tự. Một bài văn muốn đạt từ 3,5 - 3,75 là rất khó. Và cũng không còn cảnh 'tranh luận gay gắt' giữa các giám khảo chấm câu này khi 'theo ý tôi...' nữa mà có tiêu chí rubric để thống nhất chấm nên không còn cho điểm theo cảm tính. Tình cảnh 'học tài thi phận' (do hên thì gặp giám khảo nới tay, xui thì gặp chặt tay) cũng không còn. Vì thế, số bài trên 9 ít xuất hiện hơn trước.
Tác động lâu dài đến giáo dục
Mặt khác, tiêu chí rubric cũng hạn chế việc giám khảo cho điểm quá thoáng, quá cao không có cơ sở. Về lâu dài sẽ có tác dụng tích cực với việc dạy học văn trong nhà trường, không phải cứ viết là có điểm mà phải có ý, có cơ sở. Khi tiêu chí đánh giá rõ ràng và thống nhất toàn quốc, điểm cao ảo sẽ khó xuất hiện hơn, mang lại tính công bằng và có giá trị phân hóa cao hơn.
