Trong suốt 47 năm qua, Việt Nam chỉ có duy nhất một nhà toán học đạt được giải đặc biệt tại Olympic Toán học quốc tế (IMO). Đó là Tiến sĩ Lê Bá Khánh Trình, người từng được mệnh danh là 'cậu bé vàng' của toán học Việt Nam. Với lời giải xuất sắc nhất kỳ thi IMO năm 1979, ông đã khiến giới toán học quốc tế phải ngưỡng mộ. Không chỉ dừng lại ở thành tích cá nhân, ông còn dành gần 40 năm cuộc đời cho sự nghiệp giáo dục, dẫn dắt nhiều thế hệ học trò mang vinh quang về cho đất nước.
Huyền thoại bắt đầu từ kỳ Olympic Toán quốc tế năm 1979
Năm 1979, tại kỳ thi Olympic Toán học quốc tế được tổ chức ở London (Anh), Lê Bá Khánh Trình, khi đó mới 17 tuổi và là học sinh chuyên Toán của Trường Quốc Học Huế, đã làm nên kỳ tích cho nền toán học Việt Nam. Ông giành Huy chương Vàng với số điểm tuyệt đối 40/40. Đặc biệt hơn, ban tổ chức còn trao cho ông giải thưởng đặc biệt dành cho lời giải xuất sắc, sáng tạo và độc đáo nhất kỳ thi. Cho đến nay, sau 47 năm, đây vẫn là thành tích vô tiền khoáng hậu khi chưa có học sinh Việt Nam nào khác giành được giải thưởng đặc biệt tại IMO.
Bài toán mang về giải thưởng đặc biệt cho cậu học sinh Lê Bá Khánh Trình là một bài hình học nổi tiếng của IMO 1979. Trong khi lời giải chính thức của ban tổ chức khá dài và phức tạp, ông đã đưa ra một cách tiếp cận ngắn gọn, tinh tế và đầy sáng tạo. Chính lời giải này sau đó đã được nhiều tuyển tập Olympic Toán quốc tế sử dụng như một lời giải mẫu tiêu biểu. Nhờ thành tích xuất sắc ấy, Lê Bá Khánh Trình được giới chuyên môn gọi là 'cậu bé vàng của toán học Việt Nam', trở thành niềm tự hào của nhiều thế hệ học sinh yêu toán trên cả nước.
Chọn trở về Việt Nam làm nghề giáo
Sau thành công ở đấu trường quốc tế, Lê Bá Khánh Trình có cơ hội đi du học. Ông được tuyển thẳng vào khoa Toán-Cơ của Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva, Liên Xô (Nga ngày nay). Dưới sự hướng dẫn của Viện sĩ Andrey Alexandrovich Gontrar, người từng giữ chức Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Nga, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Khác với nhiều người lựa chọn tập trung cho nghiên cứu hoặc tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài, ông quyết định trở về Việt Nam và gắn bó với giảng đường, lớp học.
Trong một cuộc phỏng vấn, Tiến sĩ Lê Bá Khánh Trình từng chia sẻ rằng bản thân cảm thấy phù hợp với nghề giáo và tìm thấy niềm vui trong công việc giảng dạy, bồi dưỡng học sinh. Ông công tác tại Khoa Toán - Tin của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), đồng thời tham gia giảng dạy cho học sinh chuyên Toán tại Trường THPT Năng khiếu (Đại học Quốc gia TP.HCM). Tại đây, ông có hơn ba thập kỷ giữ vai trò Tổ trưởng Tổ Toán, trực tiếp tham gia đào tạo học sinh năng khiếu và xây dựng truyền thống học thuật của nhà trường.
Người thầy đứng sau nhiều thế hệ học sinh tài năng
Nếu thành tích năm 1979 đưa tên tuổi Lê Bá Khánh Trình vào lịch sử toán học Việt Nam, thì những đóng góp trên cương vị người thầy mới là hành trình kéo dài và bền bỉ nhất của ông. Trong suốt nhiều năm, ông quen thuộc trong vai trò trưởng đoàn, phó đoàn dẫn đội tuyển Việt Nam đi thi IMO và có đóng góp to lớn trong việc giảng dạy những học sinh được chọn đi thi Olympic Toán quốc tế.
Đồng hành với Trường Phổ thông Năng khiếu với cương vị Tổ trưởng chuyên môn, thầy Lê Bá Khánh Trình đã dẫn dắt đội tuyển Toán đạt nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc với 171 giải Học sinh giỏi Quốc gia môn Toán, bao gồm 14 giải Nhất, 47 giải Nhì, 63 giải Ba và 47 giải Khuyến khích. Thầy cũng giúp các lứa học trò mang về cho nhà trường 19 Huy chương Olympic Quốc tế, bao gồm: 5 Huy chương Vàng, 9 Huy chương Bạc, 3 Huy chương Đồng và 2 Bằng khen danh dự.
Tiến sĩ Trần Nam Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Năng khiếu, từng nhận xét rằng Tiến sĩ Lê Bá Khánh Trình đã có những đóng góp rất lớn cho sự nghiệp giáo dục và là một trong những huyền thoại của ngôi trường này.
Nghỉ hưu nhưng chưa dừng cống hiến
Tháng 7/2025, Tiến sĩ Lê Bá Khánh Trình chính thức nghỉ hưu sau gần 40 năm gắn bó với nghề giáo. Tuy nhiên, với ông, nghỉ hưu chỉ là một cột mốc hành chính chứ không phải điểm dừng của hành trình cống hiến. Chia sẻ với báo chí, ông cho biết bản thân không cảm thấy tiếc nuối bởi điều quan trọng nhất là vẫn còn được làm những công việc mình yêu thích và có ích cho cộng đồng. Ông khẳng định sẽ tiếp tục tham gia công tác chuyên môn, bồi dưỡng học sinh giỏi khi các đơn vị giáo dục cần đến.
Sau khi nghỉ hưu, Tiến sĩ Lê Bá Khánh Trình vẫn tiếp tục đồng hành cùng Trường Phổ thông Năng khiếu trong vai trò cố vấn cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi. Từ cậu học sinh giành điểm tuyệt đối và giải đặc biệt tại Olympic Toán quốc tế năm 1979 đến người thầy tận tụy của nhiều thế hệ học sinh tài năng, Tiến sĩ Lê Bá Khánh Trình đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Thành tích của ông không chỉ nằm ở những tấm huy chương hay giải thưởng, mà còn ở những thế hệ học trò tiếp tục mang tri thức Việt Nam vươn ra thế giới.
