3h30 là giờ báo thức của chồng tôi trong nhiều ngày làm việc, suốt hơn mười năm qua. 4h anh rời khỏi nhà. Khoảng 4h15 anh có mặt tại xí nghiệp để nhận xe, kiểm tra phương tiện và chuẩn bị cho ca làm việc. Sau đó, anh điều khiển xe từ xí nghiệp ra đầu bến, mất khoảng 60 phút. Đến 5h30, chuyến xe đầu tiên mới chính thức xuất bến đón khách.
Nhiều người nhìn vào giờ xuất bến và cho rằng tài xế bắt đầu làm việc từ 5h30, nhưng thực tế, công việc của họ đã bắt đầu từ hơn một tiếng trước đó. Và đó mới chỉ là khởi đầu.
Ngày làm việc kéo dài 18 tiếng
Suốt cả ngày, anh liên tục thực hiện các chuyến xe theo lịch trình. Khoảng nghỉ giữa hai chuyến tối đa là 30-45 phút, có những lúc chỉ vỏn vẹn 10 phút do kẹt xe hoặc xe gặp sự cố. Có thời điểm anh không còn đủ thời gian để bước ra khỏi ghế, đi lại cho đỡ mỏi lưng. Nhưng khoảng nghỉ ấy thực chất không phải để nghỉ ngơi đúng nghĩa. Anh phải tranh thủ ăn uống, vệ sinh cá nhân, chuẩn bị cho chuyến tiếp theo và luôn trong trạng thái sẵn sàng quay lại công việc.
Tuyến xe mà chồng tôi đang làm có chuyến cuối xuất bến vào 18h30. Nhưng đó chỉ là giờ kết thúc hành trình đối với hành khách. Sau chuyến cuối, anh vẫn phải đưa xe về xí nghiệp, bàn giao phương tiện, đổ dầu hoặc bơm ga, hoàn tất các công việc cuối ngày rồi mới được ra về. Nhiều hôm gần 22h anh mới về tới nhà.
Nhưng 22h về đến nhà không có nghĩa là được nghỉ ngơi. Anh còn phải ăn uống, tắm giặt, chuẩn bị quần áo và các vật dụng cần thiết cho ngày làm việc tiếp theo. Nhiều hôm gần nửa đêm mới có thể nằm xuống ngủ. Và chỉ vài tiếng sau, chuông báo thức lại vang lên. 4h, một ngày làm việc mới lại bắt đầu. Vòng lặp ấy cứ kéo dài ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác.
Thực tế vi phạm quy định lao động
Pháp luật lao động quy định thời gian làm việc bình thường không quá 8 giờ/ngày và 48 giờ/tuần, số giờ làm thêm không quá 300 giờ/năm. Tuy nhiên, thực tế công việc của nhiều tài xế xe buýt cho thấy quỹ thời gian họ phải dành cho công việc và các hoạt động liên quan đến công việc kéo dài hơn rất nhiều. Trong trường hợp của chồng tôi, từ thời điểm rời nhà lúc 4h để kịp nhận xe đến khi trở về nhà khoảng 22h đêm, quỹ thời gian người lao động phải dành cho công việc và các hoạt động liên quan đến công việc kéo dài gần 18 tiếng mỗi ngày.
Đáng nói hơn, đây không phải là trường hợp cá biệt. Trong hệ thống xe buýt thành phố hiện nay vẫn còn nhiều tuyến có chuyến đầu từ khoảng 4h30 và chuyến cuối kết thúc vào 21h hoặc 22h. Nếu cộng thêm thời gian nhận xe, bàn giao xe, di chuyển từ xí nghiệp đến đầu tuyến và ngược lại, quỹ thời gian người lao động phải dành cho công việc kéo dài hơn rất nhiều so với những gì hành khách nhìn thấy.
Ngay cả những ngày nghỉ cũng không hẳn là ngày được nghỉ ngơi. Nhiều tài xế vẫn phải lên xí nghiệp để sửa chữa, bảo dưỡng hoặc xử lý các công việc liên quan đến phương tiện. Những ngày lẽ ra dành cho gia đình và việc phục hồi sức khỏe lại tiếp tục gắn với chiếc xe buýt.
Hệ lụy sức khỏe và nguy cơ mất an toàn
Sau nhiều năm làm việc như vậy, những căn bệnh về dạ dày, huyết áp, cột sống, xương khớp và rối loạn giấc ngủ dần xuất hiện. Không ít người xem đó là chuyện bình thường của nghề, nhưng tôi cho rằng đó không nên là điều bình thường. Một người làm việc văn phòng mệt mỏi có thể làm giảm năng suất công việc. Nhưng một tài xế xe buýt mệt mỏi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng của hàng chục hành khách trên xe và hàng trăm người tham gia giao thông khác.
Điều khiến tôi băn khoăn hơn nữa là hiện nay đã có những đơn vị vận tải mới tham gia khai thác xe buýt với cách tổ chức lao động khác hẳn. Tài xế và tiếp viên được bố trí ca làm việc hợp lý hơn, thời gian làm việc khoảng 8 tiếng mỗi ngày, có thêm thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc gia đình nhưng hoạt động vận tải vẫn được duy trì bình thường. Điều đó cho thấy việc tổ chức lao động theo hướng nhân văn hơn hoàn toàn có thể thực hiện được.
Vậy tại sao đến nay vẫn còn những tài xế phải thức dậy từ trước 4h sáng, trở về nhà lúc 22h và gần nửa đêm mới được đi ngủ? Vì sao trong khi thành phố đang đầu tư rất nhiều nguồn lực để phát triển giao thông công cộng, đổi mới phương tiện và nâng cao chất lượng dịch vụ thì sức khỏe của những người trực tiếp cầm vô lăng lại chưa nhận được sự quan tâm tương xứng?
Không một chiếc máy nào có thể vận hành liên tục mà không cần bảo dưỡng. Không một con người nào có thể làm việc từ trước bình minh đến tận khuya trong suốt nhiều năm mà không bị bào mòn sức khỏe. Khi bệnh tật xuất hiện, ai sẽ chịu trách nhiệm? Chi phí khám chữa bệnh, những tổn thương về sức khỏe và những năm tháng sức lao động bị ảnh hưởng sẽ được bù đắp ra sao? Và liệu có điều gì có thể bù đắp được khi sức khỏe ấy chính là tài sản quý giá nhất của người lao động?
Tôi không viết những dòng này để than phiền cho riêng chồng mình. Tôi viết vì tin rằng, đằng sau mỗi chuyến xe buýt an toàn là sự tỉnh táo của người cầm lái. Và sự tỉnh táo ấy không thể tồn tại mãi nếu người lao động không có đủ thời gian để nghỉ ngơi, phục hồi sức khỏe và sống như một con người bình thường.
Muốn có một hệ thống xe buýt văn minh, hiện đại và an toàn, trước hết cần bảo đảm những người đang vận hành nó được làm việc trong điều kiện đúng pháp luật, có thời gian nghỉ ngơi đúng nghĩa và được đối xử xứng đáng với trách nhiệm mà họ đang gánh vác. Bởi bảo vệ sức khỏe của tài xế xe buýt không chỉ là bảo vệ người lao động. Đó còn là bảo vệ sự an toàn của tất cả chúng ta.
