Chất lượng thực phẩm được đặt lên hàng đầu
Hướng dẫn dinh dưỡng mới của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) giai đoạn 2025-2030 đánh dấu sự thay đổi lớn trong cách tiếp cận đánh giá bữa ăn lành mạnh. Theo TS Holiday Durham Zanetti, chuyên gia khoa học cấp cao về nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng, thay vì chỉ tập trung vào tỷ lệ carbohydrate, chất béo và protein, phiên bản mới nhấn mạnh chất lượng khẩu phần và nguồn gốc thực phẩm.
USDA đã xây dựng các hướng dẫn dinh dưỡng từ năm 1894 và cập nhật 5 năm một lần dựa trên bằng chứng khoa học mới nhất. TS Zanetti cho biết các điều chỉnh trong lần cập nhật gần đây xuất phát từ thực trạng sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại tại Mỹ, khi chế độ ăn uống chưa hợp lý và các bệnh mạn tính vẫn là những vấn đề ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người dân.
Nguyên tắc cốt lõi và điểm mới
Các nguyên tắc cốt lõi vẫn được duy trì, gồm tăng cường rau củ, trái cây, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế đường bổ sung dưới 10% tổng năng lượng, kiểm soát natri và giảm chất béo bão hòa. Tuy nhiên, điểm mới là mức độ chế biến của thực phẩm được đưa vào nhóm tiêu chí cần cân nhắc. USDA khuyến khích ưu tiên thực phẩm gần với trạng thái tự nhiên, ít qua chế biến và giàu giá trị dinh dưỡng.
Protein cũng được đề cao hơn. USDA khuyến nghị bổ sung nguồn protein phù hợp trong mỗi bữa ăn, ưu tiên thực phẩm có giá trị sinh học cao. Theo TS Zanetti, protein kết hợp với rau củ giúp duy trì khối cơ, thúc đẩy chuyển hóa, cải thiện sức khỏe đường ruột và ổn định năng lượng. Hướng dẫn cũng khuyến khích đa dạng hóa các loại rau củ, trái cây thay vì chỉ chú trọng số lượng, ưu tiên thực phẩm có màu sắc phong phú, giàu dưỡng chất.
Xu hướng dinh dưỡng toàn cầu và Việt Nam
Phát biểu tại hội thảo khoa học do Viện Dinh dưỡng tổ chức ngày 19/6 tại Hà Nội, PGS.TS Vũ Thị Thu Hiền, Trưởng khoa Hóa sinh và Chuyển hóa dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết những thay đổi trong hướng dẫn dinh dưỡng của Mỹ không mâu thuẫn với định hướng tại Việt Nam. Bà Hiền nói: "Tại Viện Dinh dưỡng, chúng tôi cũng ưu tiên nhóm thực phẩm chứa protein chất lượng cao và thực phẩm giàu acid béo không no. Bên cạnh đó, các khuyến nghị của Việt Nam còn được quy đổi thành đơn vị khẩu phần theo từng nhóm tuổi để người dân dễ áp dụng hơn."
Tài liệu "Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam" do Bộ Y tế ban hành lần đầu năm 1997, cập nhật định kỳ. Phiên bản 2026 đã được phê duyệt và ban hành tháng 2. PGS Hiền lưu ý nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo từng giai đoạn sống. Trong một số trường hợp, thực phẩm bổ sung hoặc tăng cường vi chất có thể được cân nhắc khi chế độ ăn hàng ngày chưa đáp ứng đủ. Các chuyên gia phân biệt rõ thực phẩm bổ sung với thực phẩm siêu chế biến – loại sản xuất công nghiệp mức độ cao, ít dưỡng chất tự nhiên.
Ý nghĩa thực tiễn tại Việt Nam
Dù các khuyến nghị dinh dưỡng trên thế giới liên tục cập nhật, nguyên tắc cốt lõi không thay đổi: ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, tăng cường rau củ quả, sử dụng protein chất lượng cao, bổ sung chất béo lành mạnh, bảo đảm vi chất theo từng giai đoạn. Trong bối cảnh Việt Nam đối mặt đồng thời với thiếu vi chất, thừa cân, béo phì và bệnh mạn tính, những khuyến nghị này có ý nghĩa thực tiễn trong xây dựng khẩu phần phù hợp và hỗ trợ các chương trình can thiệp dinh dưỡng cộng đồng.
