Một trường hợp tử vong đột ngột do sử dụng điều hòa không khí đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về thói quen dùng điều hòa sai cách, đặc biệt nguy hiểm với người trung niên và cao tuổi. Ông Trương, 63 tuổi ở Trung Quốc, bị cao huyết áp nhẹ nhưng thường có sức khỏe tốt, hàng ngày vẫn đi chợ, đi dạo và chăm sóc cháu trai. Trước đây ông chưa từng gặp vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nào.
Bật điều hòa nhiệt độ thấp sau khi đi nắng về: Nguy cơ tử vong
Hôm đó, nhiệt độ ngoài trời vượt quá 38 độ C vào buổi trưa. Sau khi đi mua sắm, ông trở về nhà người ướt đẫm mồ hôi, vừa vào nhà đã bật điều hòa xuống 22 độ C rồi nằm xuống ghế sofa ngủ một giấc. Chỉ một giờ sau, gia đình phát hiện ông bất tỉnh. Sau khi được đưa đến bệnh viện, ông được chẩn đoán bị nhồi máu cơ tim cấp tính, nhưng cuối cùng đã qua đời bất chấp mọi nỗ lực cứu chữa.
Nhiều người khó tin: làm sao mà điều hòa không khí, thứ đã được sử dụng hàng chục năm, lại đột nhiên nguy hiểm đến tính mạng? Thực tế, bản thân máy điều hòa không gây hại; chính những thói quen sử dụng sai cách mới là nguyên nhân tiềm ẩn gây hại cho sức khỏe người trung niên và người cao tuổi vào mùa hè. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy các trường hợp tử vong đột ngột, nhồi máu não và nhồi máu cơ tim do sử dụng điều hòa vào mùa hè nhiều hơn nhiều so với tưởng tượng, và hầu hết xảy ra ở những người bình thường khỏe mạnh.
Chênh lệch nhiệt độ đột ngột: Kẻ giết người thầm lặng
Hầu hết mọi người đều có quan niệm sai lầm rằng mối nguy hiểm duy nhất vào mùa hè là say nắng, và điều tồi tệ nhất khi dùng điều hòa là bị cảm lạnh, tiêu chảy hoặc đau đầu. Đây là quan niệm sai lầm quan trọng: tác hại do điều hòa gây ra không chỉ đơn giản là “bị cảm lạnh”, mà liên quan đến những biến động mạnh mẽ, không thể nhìn thấy trong mạch máu. Độ đàn hồi của mạch máu ở người trung niên và cao tuổi giảm dần, và chứng xơ cứng động mạch nhẹ là phổ biến. Ở nhiệt độ ngoài trời cao, mạch máu giãn nở, lưu thông máu tăng tốc, độ nhớt của máu tăng. Nếu đột ngột bước vào phòng lạnh có điều hòa, mạch máu trên bề mặt cơ thể co lại nhanh chóng trong vài giây, khiến huyết áp dao động mạnh và tăng áp lực lên tim và não. Giới y khoa nhất trí rằng sự co giãn lặp đi lặp lại của mạch máu do chênh lệch nhiệt độ quá lớn giữa trong nhà và ngoài trời là nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ cao các trường hợp cấp cứu tim mạch và mạch máu não vào mùa hè, nguy hiểm hơn nhiều so với kích thích do chênh lệch nhiệt độ vào mùa đông.
Đặt nhiệt độ quá thấp: Sai lầm phổ biến
Một sai lầm phổ biến khác là niềm tin rằng nhiệt độ điều hòa càng thấp thì máy càng nhanh làm mát và càng tốt. Nhiều người lớn tuổi sợ nóng thường bật điều hòa ở mức khoảng 20 độ C, đóng kín cửa cả ngày. Tuy nhiên, dữ liệu y tế cho thấy khi chênh lệch nhiệt độ giữa trong nhà và ngoài trời vượt quá 8 độ C, hệ thống điều chỉnh nhiệt độ của cơ thể bị quá tải, hệ thần kinh giao cảm liên tục bị kích thích, nhịp tim tăng và huyết áp tăng cao. Tiếp xúc lâu dài với môi trường này không chỉ làm tăng gánh nặng cho tim mà còn làm tăng tính dễ vỡ của mạch máu, dễ dẫn đến co thắt và huyết khối. Ngược lại, trong môi trường điều hòa được làm ấm dễ chịu, mạch máu duy trì trạng thái ổn định và không chịu thêm áp lực.
Bật điều hòa cả đêm: Nguy cơ đột tử khi ngủ
Nhiều người trung niên và cao tuổi có thói quen ngủ với máy điều hòa bật cả đêm, cho rằng nhiệt độ ổn định sẽ thoải mái hơn. Đây là một tình huống nguy cơ cao dẫn đến tử vong đột ngột vào mùa hè, nguy hiểm hơn cả ban ngày. Vào ban đêm, cơ thể ở trạng thái ngủ, quá trình trao đổi chất chậm lại, huyết áp thấp và khả năng điều chỉnh của cơ thể ở mức yếu nhất. Tiếp xúc với không khí lạnh suốt đêm khiến các vùng quan trọng như gáy, ngực và bụng dưới liên tục bị lạnh, làm mạch máu nông ở cổ và động mạch cảnh co lại, cản trở cung cấp máu lên não. Nhiều người thức dậy vào buổi sáng với cảm giác chóng mặt, tức ngực và tê bì chân tay – dấu hiệu cảnh báo tổn thương mạch máu. Nếu bỏ qua tình trạng này trong thời gian dài, rất dễ dẫn đến nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
5 nguyên tắc sử dụng điều hòa an toàn
Để sử dụng điều hòa một cách an toàn, các bác sĩ khuyên người dân nên:
- Kiểm soát chặt chẽ sự chênh lệch nhiệt độ, duy trì nhiệt độ ổn định trên 26 độ C.
- Đừng ngay lập tức tiếp xúc với không khí lạnh sau khi đổ mồ hôi nhiều.
- Tuyệt đối không để máy điều hòa thổi trực tiếp vào người; luôn hướng luồng khí lên trên.
- Hãy thường xuyên thông gió và tránh bật điều hòa trong môi trường kín.
- Khi ngủ vào ban đêm, tránh sử dụng chế độ ngủ và đảm bảo máy điều hòa không thổi luồng khí lạnh trực tiếp vào giường suốt đêm.
