Nếu hạnh phúc là một môn thi đấu Olympic, các nước Bắc Âu chắc chắn sẽ giành trọn bộ huy chương. Phần Lan đứng đầu năm thứ chín liên tiếp, Iceland xếp thứ hai và Đan Mạch đứng thứ ba trong Báo cáo Hạnh phúc Thế giới mới nhất. Costa Rica bất ngờ vươn lên vị trí thứ tư, đánh dấu thứ hạng cao nhất từ trước đến nay cho một quốc gia Mỹ Latin. Tiếp theo là Thụy Điển, Na Uy cùng các nước gần Bắc Âu như Hà Lan, Luxembourg và Thụy Sĩ. Các siêu cường như Mỹ (hạng 23) hay Anh (hạng 29) không có thứ hạng cao. Israel là nước Trung Đông duy nhất lọt top 20, đứng thứ tám.
Báo cáo Hạnh phúc Thế giới là gì?
Báo cáo Hạnh phúc Thế giới là khảo sát thường niên do Trung tâm Nghiên cứu Hạnh phúc thuộc Đại học Oxford (Anh) thực hiện. Cuộc thăm dò yêu cầu công chúng từ 147 quốc gia đánh giá cuộc sống của họ trên nhiều khía cạnh, sử dụng thang Cantril từ 0 (tệ nhất) đến 10 (hài lòng nhất). Đây được xem là công cụ hiệu quả nhất để đo lường hạnh phúc. Nghiên cứu đánh giá dựa trên các yếu tố như GDP bình quân đầu người, sự hào phóng, nhận thức về tự do và tham nhũng. Bảng xếp hạng dựa trên trung bình ba năm gần nhất để giảm sai số do biến động như xung đột hay suy thoái kinh tế. Người Phần Lan đánh giá sự hài lòng của họ ở mức 7,764 điểm.
Giáo sư John F. Helliwell, một trong những biên tập viên sáng lập báo cáo, cho rằng cam kết hợp tác xã hội sâu sắc của Phần Lan là yếu tố then chốt: "Những xã hội thành công luôn biết hợp tác để đối mặt nghịch cảnh. Người Phần Lan hiểu điều này. Một khi bạn cảm thấy mình cùng chung một chiến tuyến, những gì bạn có thể làm là không giới hạn." Ngược lại, các quốc gia có bất ổn chính trị hay xung đột vũ trang thường xếp hạng thấp. Afghanistan đứng cuối, Sierra Leone xếp ngay trên. Các nước giàu thường đạt thứ hạng cao hơn, như UAE hạng 21 và Saudi Arabia hạng 22.
Bí quyết của Phần Lan
Phần Lan nổi tiếng với nền tảng chính trị - xã hội ổn định, chính sách lấy con người làm trung tâm, đề cao bình đẳng và văn hóa cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Những yếu tố này được xây dựng trên nền tảng kinh tế vững chắc. Theo IMF năm 2026, GDP bình quân đầu người của Phần Lan đạt hơn 60.000 USD, xếp hạng 22 thế giới. Với lãnh thổ rộng hơn 330.000 km2 và dân số 5,6 triệu, Phần Lan không chịu nhiều áp lực về nhà ở, dân số hay môi trường. Vị trí địa lý biệt lập ở Bắc Âu cũng giúp đạt được ổn định chính trị để phát triển dài hạn.
Hệ thống an sinh xã hội toàn diện
Chính phủ Phần Lan đặt con người làm trung tâm trong định hướng phát triển. Hệ thống an sinh xã hội của họ là hình mẫu cho thế giới. Thẻ an sinh xã hội gần như đảm bảo chi phí y tế và giáo dục bằng không, cung cấp bảo hiểm y tế, khám bác sĩ tư, hỗ trợ bệnh hiểm nghèo và khoản vay sinh viên. Điều này cho phép giới trẻ Phần Lan có sự tự do tài chính để theo đuổi công việc phù hợp. Hệ thống cũng đảm bảo hỗ trợ "an toàn" cho người thất nghiệp. Đó là lý do dù tỷ lệ thất nghiệp từng lên tới hơn 10% trong vài năm gần đây, mức độ hài lòng của người dân vẫn rất cao.
Phần Lan có chế độ thai sản đáng mơ ước, nơi cả cha và mẹ đều được nghỉ 5 tháng nguyên lương để chăm con, cộng thêm 40 ngày nguyên lương cho mẹ mang thai. Chính phủ áp dụng thuế thu nhập cá nhân lũy tiến cao, khiến việc làm giàu trở nên khó khăn nhưng thu hẹp khoảng cách giàu - nghèo và giảm bất bình đẳng xã hội. Người dân ủng hộ chính sách thuế này vì đổi lại họ nhận được phúc lợi xã hội tốt.
Cân bằng công việc và cuộc sống
Chính phủ Phần Lan coi trọng việc cân bằng công việc và cuộc sống. Chế độ làm việc từ 35 đến 37 giờ mỗi tuần là tiêu chuẩn phổ biến. Xu hướng làm việc từ xa cũng phổ biến sau đại dịch Covid-19. Hệ thống an sinh xã hội này là cơ sở "thực dụng" giúp Phần Lan trở thành quốc gia hạnh phúc nhất thế giới trong nhiều năm, dù nền kinh tế không có thứ hạng quá cao.
Văn hóa và lối sống đặc biệt
Người Phần Lan sở hữu văn hóa riêng và lối sống khác biệt, giúp họ đạt được mức độ hài lòng lớn hơn. Họ không ngần ngại chia sẻ với thế giới. Chính phủ Phần Lan tổ chức các khóa học về hạnh phúc cho người nước ngoài, thu hút nhiều người tham gia. Theo AFP, thiên nhiên giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của người Phần Lan. Họ có khái niệm "Mökkeily" - văn hóa sống tối giản, kết nối sâu sắc với thiên nhiên. Các nghiên cứu chỉ ra rằng dành thời gian ngoài trời, gần cây xanh có tác động tích cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất. Thiết kế sinh thái là xu hướng lớn trong kiến trúc Phần Lan. Người dân có cây xanh trên bàn làm việc, trong nhà và dành nhiều thời gian ở công viên.
Bên cạnh kết nối với thiên nhiên, người Phần Lan cũng coi trọng kết nối giữa con người với nhau. Văn hóa Phần Lan đề cao sự gắn kết, và cấu trúc xã hội nuôi dưỡng liên kết này. Các khu dân cư có nhiều tổ chức cộng đồng, câu lạc bộ và hoạt động địa phương, giúp con người cảm thấy bớt cô đơn và được chia sẻ. Người Phần Lan có câu nói: "Khi bạn biết thế nào là đủ, bạn sẽ hạnh phúc." Triết lý này được họ cảm nhận và sống theo một cách mạnh mẽ.
Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hạnh phúc tại Đại học Oxford nhận xét: "Phần Lan đã làm rất nhiều việc đúng đắn. Họ có nguồn tài nguyên dồi dào và phân phối lại hiệu quả. Họ có hệ thống hỗ trợ xã hội tuyệt vời. Người dân tin tưởng lẫn nhau và tin tưởng thể chế. Họ có tuổi thọ trung bình cao, hệ thống chăm sóc sức khỏe công cộng lý tưởng. Điều khiến họ khác biệt so với Iceland, Đan Mạch hay Na Uy có lẽ là mối liên hệ mật thiết với thiên nhiên."
Theo CNBC, nghiên cứu của Sapien Labs cho thấy tuổi trung bình của Phần Lan là 43, so với Mỹ là 38,4. Người sáng lập Tara Thiagarajan giải thích: "Người lớn tuổi có xu hướng hạnh phúc hơn. Họ có mối quan hệ gia đình tốt hơn, gắn bó hơn, đời sống tâm linh phong phú hơn. Họ không lớn lên cùng điện thoại thông minh." Với sự kết hợp mạnh mẽ giữa nền tảng kinh tế và tinh thần, Phần Lan sẽ còn giữ vững vị thế quốc gia hạnh phúc trong thời gian dài.
