Áp lực tài chính và thời gian khiến nhiều người trẻ ngại sinh con
Sau khi bài viết "Dự báo dân số Việt Nam năm 2200 còn 46 triệu người, 'siêu già' từ năm 2040" đăng trên Báo Thanh Niên ngày 9.4.2026, chủ đề này đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của độc giả với hàng trăm lượt tương tác trên fanpage và nhiều bình luận sôi nổi trên mạng xã hội. Câu chuyện về dự báo dân số giảm mạnh và xu hướng già hóa dân số vẫn tiếp tục là đề tài nóng hổi được bàn luận rộng rãi.
Bên cạnh những phân tích về xu hướng nhân khẩu học, nhiều độc giả đã thẳng thắn chia sẻ về bài toán sinh con và nuôi dạy con trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng cao. Mức sinh ở nước ta đã giảm liên tục trong những năm gần đây, phản ánh những thách thức thực tế mà các gia đình trẻ đang phải đối mặt.
Chi phí nuôi dạy con: Bài toán tỉ đồng
Độc giả "CK Nguyen" đã đưa ra một phép tính chi tiết về chi phí nuôi dạy con tại các đô thị lớn như TP.HCM. Theo tính toán này, ngay cả với kịch bản chi tiêu tiết kiệm nhất, để nuôi một đứa trẻ từ nhỏ đến khi tốt nghiệp đại học, gia đình cần chuẩn bị khoảng 1,2 đến 1,8 tỉ đồng. Con số này có thể lên tới 2,4 đến 3,6 tỉ đồng nếu nuôi hai con.
Giai đoạn từ 6 đến 18 tuổi được xem là tốn kém nhất với tổng chi phí ước tính khoảng 600 triệu đến 1,2 tỉ đồng, chưa tính các khoản phát sinh như học thêm, học ngoại ngữ, rèn luyện kỹ năng, mua sắm thiết bị học tập hay chăm sóc sức khỏe. Riêng bốn năm đại học, học phí và sinh hoạt phí có thể tiêu tốn thêm 200 đến 500 triệu đồng.
Từ những con số này, độc giả CK Nguyen nhận định đây mới chỉ là mức chi tối thiểu và bày tỏ nỗi lo ngại trước áp lực tài chính kéo dài trong hành trình làm cha mẹ.
Những trăn trở từ thực tế cuộc sống
Độc giả "Minh Nguyen" chia sẻ: "Tôi rất yêu trẻ nhưng vẫn chần chừ trước quyết định sinh con. Nuôi con không chỉ đơn thuần là lo ăn học mà còn cần thời gian, công sức để đồng hành và dạy dỗ con nên người. Việc sinh con không thể dựa vào suy nghĩ 'trời sinh voi, trời sinh cỏ'."
"Có những điều không thể giải quyết chỉ bằng tiền bạc. Tôi phải đảm bảo đủ điều kiện để chăm sóc con chu đáo cả về kinh tế lẫn thời gian đồng hành, dạy dỗ thì mới dám sinh con", độc giả này bày tỏ thêm.
Trong khi đó, độc giả "Hung Cuong" đề cập đến thực tế thu nhập thấp là rào cản lớn: "Với mức thu nhập khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng, việc trang trải cuộc sống cá nhân đã khó khăn, chưa nói đến chuyện lập gia đình và nuôi dạy con cái. Ngay cả việc nuôi bản thân còn chật vật nên chuyện sinh con càng khó tính toán."
Chị Ái Trinh (30 tuổi, ngụ tại phường Thủ Đức, TP.HCM), hiện đã có hai con nhỏ, từng nghĩ đến việc sinh thêm con thứ ba nhưng đã phải gác lại vì áp lực kinh tế và thời gian. Chị chia sẻ: "Vợ chồng tôi đều đi làm với thu nhập không thấp, nhưng chi phí nuôi hai con đã rất lớn, từ học hành, ăn uống đến các khoản phát sinh. Nếu sinh thêm, tôi không chắc có đủ thời gian chăm sóc con hay không, chưa kể áp lực công việc và nguy cơ ảnh hưởng đến thu nhập."
Độc giả Trung Nguyên đưa ra quan điểm: "Khi bàn về chuyện sinh con, điều quan trọng nhất là làm sao để một đứa trẻ được sinh ra trong hạnh phúc, chứ không phải sinh con như một chỗ dựa để cha mẹ cảm thấy yên lòng về sau. Đây là hai cách nghĩ hoàn toàn khác biệt."
Gốc rễ của vấn đề ngại sinh con
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM, nhận định việc sinh con ngày nay không còn là chuyện riêng của mỗi gia đình mà gắn liền với quy mô lao động, dân số và sự phát triển bền vững của đất nước. Ông nhấn mạnh người lao động có "vai trò kép": vừa trực tiếp tạo ra của cải cho xã hội, vừa tạo ra thế hệ lao động tiếp theo.
Ông Nhân chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thu nhập không theo kịp chi phí nuôi con. Tại nhiều quốc gia, khoảng 35 đến 45% người lao động có mức lương dưới ngưỡng đủ sống tối thiểu - mức lương thấp nhất để một gia đình có hai người đi làm có thể nuôi hai vợ chồng và hai con, cho con học đến 18 tuổi và học một nghề. Với thu nhập như vậy, họ không đủ điều kiện tài chính để sinh và nuôi hai con đến tuổi trưởng thành.
"Cái gốc của câu chuyện ngại sinh con nằm ở chỗ đã sinh thì phải nuôi được, dạy cho tử tế. Người trẻ sẽ không sinh hoặc chỉ sinh một con nếu chưa có đủ điều kiện cần thiết như thu nhập đủ sống và chỗ ở phù hợp", ông Nhân phân tích.
Ông nêu rõ: "Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước. Nhưng khi một đất nước có trên dưới 40% số gia đình hoặc phụ nữ không sinh con hoặc chỉ sinh một con, còn hầu hết các gia đình còn lại chỉ sinh hai con, thì mức sinh bình quân của cả nước không bao giờ đạt mức thay thế 2,1 con. Tỷ lệ tái tạo lao động của đất nước luôn nhỏ hơn 100%."
Ông cũng phân biệt rõ giữa lương tối thiểu và lương đủ sống tối thiểu. Nếu lương tối thiểu chỉ giúp người lao động tự nuôi bản thân, thì muốn yên tâm sinh con, nuôi con và duy trì gia đình ổn định, phải có mức lương đủ sống cho cả gia đình.
Xu hướng "3 không" và thách thức chính sách
Giáo sư Nhân cho rằng mức sinh thấp kéo dài không chỉ do gánh nặng chi phí sống, thiếu dịch vụ chăm trẻ, thời gian làm việc quá dài hay điều kiện lao động chưa thuận lợi cho phụ nữ, mà còn bắt nguồn từ sự suy giảm động lực cá nhân và xã hội đối với hôn nhân và sinh con.
Ông chỉ ra xu hướng "3 không" trong một bộ phận thanh niên: không kết hôn, không sinh con, không thấy có trách nhiệm phải kết hôn và sinh con. Từ đó, ông nhận định các chính sách khuyến sinh sẽ khó đạt hiệu quả nếu không giải quyết đúng các điểm nghẽn cốt lõi.
Nhiều chính phủ đã chi hàng tỉ, thậm chí chục tỉ USD mỗi năm để khuyến khích kết hôn và sinh con, nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm. Nguyên nhân là các chương trình hỗ trợ có tác dụng hạn chế do mức hỗ trợ quá nhỏ so với nhu cầu tài chính thực tế để nuôi dạy hai con đến tuổi trưởng thành.
Ông lý giải: "Các vấn đề nền tảng chưa được giải quyết triệt để, bao gồm thu nhập của một bộ phận người dân không đủ nuôi hai con ăn học đàng hoàng đến 18 tuổi; thiếu trường mầm non công lập với chi phí phải chăng; giá nhà ở quá cao; bất bình đẳng giới tồn tại dai dẳng trong việc nhà và trả lương."
Bên cạnh đó là điều kiện làm việc khắc nghiệt với phụ nữ, ảnh hưởng đến cơ hội thăng tiến khi họ có con; chi phí điều trị vô sinh cao vượt quá khả năng chi trả của nhiều cặp vợ chồng; môi trường xã hội chưa thân thiện với trẻ em và phụ nữ làm mẹ.
Ngoài ra, nhiều nơi còn thiếu nội dung giáo dục về trách nhiệm công dân đối với tương lai và sự phát triển của đất nước, cũng như giáo dục về hạnh phúc gia đình và cách xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững.
