Tiêm thuốc giảm cân đồng vận thụ thể GLP-1 như Wegovy, Ozempic hay Mounjaro đã tạo nên làn sóng giảm cân toàn cầu trong hai năm qua. Nhiều người kỳ vọng giảm cân nhanh mà không cần tập luyện nhiều. Tuy nhiên, câu hỏi được quan tâm là điều gì xảy ra khi ngừng tiêm.
Cân nặng tăng trở lại sau khi ngừng thuốc
Theo nghiên cứu mở rộng từ thử nghiệm lâm sàng STEP 1 đăng trên tạp chí Diabetes, Obesity and Metabolism, phần lớn cân nặng đã giảm có xu hướng quay trở lại sau khi ngừng semaglutide nếu không có biện pháp duy trì phù hợp. Sau một năm dừng thuốc, người tham gia tăng lại khoảng hai phần ba số cân đã giảm, nhiều chỉ số chuyển hóa trở về mức ban đầu.
Ngọc Bảo (28 tuổi, Hà Nội), nhân viên văn phòng ngồi làm việc hơn tám giờ mỗi ngày, từng nghĩ đến việc dùng thuốc tiêm giảm cân. Cô cho biết: “Công việc bận khiến mình rất khó duy trì tập luyện đều đặn. Mình từng nghĩ chỉ cần tiêm thuốc vài tháng để giảm cân rồi dừng lại là có thể giữ được vóc dáng. Nhưng khi đọc về những người tăng cân trở lại sau khi ngừng thuốc, mình bắt đầu băn khoăn liệu đây có thực sự là giải pháp lâu dài.”
Cơn đói và 'food noise' quay trở lại
Không phải ai cũng ngừng thuốc vì đạt mục tiêu cân nặng. Một nghiên cứu của Cleveland Clinic trên gần 8.000 bệnh nhân cho thấy chi phí và hạn chế bảo hiểm là nguyên nhân phổ biến nhất khiến người dùng ngừng GLP-1, bên cạnh tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, táo bón hoặc khó chịu tiêu hóa. Điều đầu tiên nhiều người nhận thấy sau khi ngừng tiêm là cảm giác đói quay trở lại. Thuốc GLP-1 mô phỏng hormone tự nhiên giúp tăng cảm giác no, làm chậm làm rỗng dạ dày và giảm thèm ăn. Khi thuốc hết tác dụng, các tín hiệu này biến mất.
Khái niệm “food noise” (tiếng ồn thực phẩm) – trạng thái liên tục nghĩ đến đồ ăn hoặc khó cưỡng lại cơn thèm – gần như biến mất trong thời gian dùng GLP-1. Theo Cleveland Clinic, chỉ vài ngày hoặc vài tuần sau khi dừng thuốc, cảm giác này quay trở lại cùng với việc khó cảm thấy no sau bữa ăn. Các chuyên gia cho rằng đây là phản ứng sinh học bình thường nhằm khuyến khích bổ sung năng lượng sau giai đoạn giảm cân nhanh, không phải dấu hiệu mất ý chí.
Tác động tâm lý và chiến lược duy trì
Việc tăng cân trở lại không chỉ ảnh hưởng hình thể mà còn tác động mạnh đến tâm lý, gia tăng thất vọng, lo âu và cảm giác nỗ lực trở nên vô nghĩa. Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), áp lực ngoại hình cùng kỳ vọng duy trì vóc dáng sau giảm cân có thể làm gia tăng căng thẳng, giảm sự hài lòng với cơ thể và ảnh hưởng sức khỏe tinh thần. Các chuyên gia cho rằng người dùng cần chuẩn bị tâm lý trước, xây dựng chiến lược duy trì cân nặng bền vững thay vì kỳ vọng hiệu quả lâu dài sau khi ngừng thuốc.
Ngọc Bảo quyết định chưa vội chọn tiêm giảm cân mà bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ: đi bộ nhiều hơn và điều chỉnh bữa ăn. Cô nhận ra mình phải thay đổi thói quen sống chứ không thể chỉ dựa vào thuốc.
Thuốc chỉ là điểm khởi đầu
Các chuyên gia thống nhất rằng ngay từ đầu điều trị bằng GLP-1, người dùng nên trao đổi với bác sĩ về “chiến lược rút lui” (exit strategy). Không tự ý dừng hoặc thay đổi liều thuốc giảm cân mà cần có hướng dẫn của bác sĩ; việc điều chỉnh nên đi kèm theo dõi cân nặng, chế độ dinh dưỡng và mức độ vận động. Thuốc điều trị béo phì chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất khi kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh, tăng cường hoạt động thể chất và thay đổi hành vi. Ngoài chế độ ăn, tập luyện sức mạnh (strength training) được xem là yếu tố quan trọng để bảo vệ cơ bắp, tránh giảm tốc độ trao đổi chất, giúp kiểm soát cân nặng sau này bớt khó khăn.
Các thuốc GLP-1 như Wegovy hay Mounjaro mới được sử dụng rộng rãi vài năm gần đây, dữ liệu về dùng thuốc liên tục nhiều năm vẫn đang được theo dõi. Các nhà nghiên cứu tập trung đánh giá tác động lâu dài đối với tuyến tụy, túi mật, thận và hệ tim mạch, cũng như xác định thời gian điều trị tối ưu cho từng nhóm bệnh nhân. Sự xuất hiện của GLP-1 mở ra cơ hội mới cho hàng triệu người thừa cân, béo phì, nhưng khi tác dụng dược lý kết thúc, lối sống mới là yếu tố quyết định duy trì thành quả giảm cân.
