Nhiều người trẻ thừa nhận có thói quen ký hợp đồng mà không đọc kỹ điều khoản, chỉ lướt qua vài dòng rồi nhanh chóng bấm “đồng ý” hoặc ký tên. Hậu quả là không ít người phải trả giá bằng những khoản tiền lớn hoặc rơi vào tranh chấp kéo dài.
Mất tiền cọc vì không đọc hợp đồng thuê nhà
Nguyễn Minh Quân (26 tuổi, làm việc tại số 5 Công trường Mê Linh, P.Sài Gòn, TP.HCM) kể lại chuyện đi thuê phòng. “Tôi đã ký hợp đồng mà không đọc điều khoản”, Quân nói. Hợp đồng thuê nhà dài gần 15 trang, sau khi xem lướt những nội dung liên quan đến giá thuê, tiền cọc và thời hạn hợp đồng, Quân ký ngay. “Lúc đó tôi nghĩ hợp đồng thuê nhà thì chắc nơi nào cũng giống nhau. Với lại đọc cũng không hiểu hết nên ký luôn”, Quân kể.
Sau ba tháng, Quân quyết định chuyển đến nơi khác ở để tiện cho công việc. Anh bất ngờ khi được chủ nhà thông báo sẽ mất toàn bộ tiền đặt cọc (bằng tiền 2 tháng thuê nhà là 14 triệu đồng) vì hợp đồng quy định người thuê chấm dứt trước thời hạn sẽ không được hoàn cọc và phải báo trước 60 ngày. “Tôi nói chủ nhà chưa từng nhắc điều này. Nhưng họ chỉ vào đúng điều khoản trong hợp đồng có chữ ký của tôi ở từng trang. Lúc đó mới thấy mình chẳng còn lý lẽ gì”, Quân nói.
Ứng dụng dùng thử miễn phí nhưng bị trừ gần 3 triệu đồng
Không chỉ với hợp đồng thuê nhà, không ít người trẻ cũng gặp rắc rối vì những điều khoản tưởng như rất nhỏ. Lê Thu Hà (23 tuổi, làm việc tại 98 Hoàng Quốc Việt, P.Nghĩa Độ, Hà Nội) kể từng tải một ứng dụng chỉnh sửa ảnh vì thấy quảng cáo “dùng thử miễn phí 7 ngày”. “Cứ bấm đồng ý liên tục cho nhanh. Tôi chỉ nghĩ hết 7 ngày thì ứng dụng tự khóa”. Một tháng sau, tài khoản ngân hàng bị trừ gần 3 triệu đồng. “Lúc đó tôi mới phát hiện điều khoản quy định sau thời gian dùng thử, hệ thống sẽ tự động gia hạn gói dịch vụ theo năm nếu người dùng không chủ động hủy trước thời điểm kết thúc. Tôi không hề biết có điều khoản đó vì chưa từng đọc”, Hà nói.
Vì sao người trẻ “ngại” đọc hợp đồng?
Chị Lê Thanh Trúc (32 tuổi, làm việc tại đường Nguyễn Thái Sơn, P.An Nhơn, TP.HCM) lý giải rằng nhiều hợp đồng thực chất là “không có quyền lựa chọn”. “Nếu không bấm đồng ý thì cũng không được phép cài đặt hay sử dụng ứng dụng, không đặt được phòng hay mua được vé... Vậy nên tôi nghĩ đọc hay không cũng vậy. Nhiều khi... nhắm mắt bấm đồng ý”, chị Trúc nói.
Trần Đức Anh (27 tuổi, làm việc tại 17 Lê Duẩn, P.Sài Gòn, TP.HCM) cho biết bản thân gần như chưa bao giờ đọc hết điều khoản sử dụng của bất kỳ ứng dụng nào. “Có những điều khoản dài cả chục, thậm chí hàng chục trang. Toàn thuật ngữ pháp lý. Đọc cũng không hiểu nên thôi”, Anh nói.
Chỉ đọc kỹ hợp đồng sau khi… xảy ra sự cố
Một bộ phận người trẻ thừa nhận, họ chỉ đọc kỹ hợp đồng sau khi xảy ra sự cố như: phải thanh toán phí phạt trả trước khoản vay, bị trừ tiền gia hạn dịch vụ nhiều tháng liên tiếp, thuê xe tự lái nhưng phải bồi thường những khoản chi phí không ngờ tới sau va chạm… Và điểm chung là tất cả đều từng nhấn nút “đồng ý” hoặc đặt bút ký xác nhận.
Theo các chuyên gia tâm lý, việc bỏ qua hợp đồng không đơn thuần xuất phát từ sự chủ quan mà còn là hệ quả của nhịp sống số. Chuyên gia tâm lý Đỗ Thành Trí, Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Thân Tâm Trí (P.Bình Tiên, TP.HCM), phân tích: “Mọi giao dịch hiện nay đều được thiết kế để diễn ra nhanh nhất có thể. Chỉ vài thao tác trên điện thoại, người dùng đã có thể mua vé máy bay, vay tiền trực tuyến, thuê xe, đặt phòng khách sạn hay đăng ký dịch vụ trả phí. Trong môi trường đó, việc dừng lại để đọc hàng chục trang điều khoản trở thành điểm nghẽn mà nhiều người muốn bỏ qua. Bên cạnh đó là tâm lý 'chắc không sao đâu'. Nhiều người tin rằng doanh nghiệp lớn sẽ không đưa ra điều khoản bất lợi hoặc cho rằng nếu xảy ra tranh chấp thì mình vẫn có thể giải thích rằng 'không biết'. Chính suy nghĩ này khiến không ít người đánh đổi vài phút đọc hợp đồng để rồi phải trả giá bằng những khoản tiền lớn hoặc những tranh chấp kéo dài”.
Theo chuyên gia tâm lý Vũ Minh Tiến, Trung tâm tư vấn tâm lý Việt Healthcare (P.Tân Hưng, TP.HCM), điều đáng lo ngại hơn là thói quen này đang dần trở thành phản xạ. “Càng quen với việc bấm 'đồng ý', người dùng càng ít đặt câu hỏi về quyền lợi của mình. Đến khi phát hiện điều khoản bất lợi, chữ ký hoặc thao tác xác nhận điện tử đã trở thành căn cứ chứng minh sự đồng thuận của chính họ”, ông Tiến nói.
Hiểu lầm nguy hiểm: “Không biết” không phải là lý do từ chối trách nhiệm
Theo luật sư Võ Minh Tú, Văn phòng luật sư Phương Chính Law (P.Thông Tây Hội, TP.HCM), một trong những hiểu lầm phổ biến của nhiều người trẻ hiện nay là cho rằng nếu không đọc hợp đồng hoặc không hiểu hết nội dung thì khi xảy ra tranh chấp có thể lấy lý do “không biết” để từ chối trách nhiệm. “Đây là suy nghĩ rất nguy hiểm. Về nguyên tắc, khi một người đã tự nguyện ký tên vào hợp đồng hoặc bấm nút xác nhận giao dịch điện tử, hành vi đó thể hiện sự đồng ý với các điều khoản mà hai bên đã thỏa thuận. Việc sau này nói rằng mình chưa đọc hoặc chưa hiểu thường không phải là căn cứ để phủ nhận giá trị pháp lý của hợp đồng”, luật sư Tú phân tích.
Theo luật sư Tú, pháp luật luôn tôn trọng quyền tự do giao kết của các bên. Đồng thời, mỗi cá nhân cũng phải có trách nhiệm tự bảo vệ quyền lợi của mình bằng cách tìm hiểu kỹ nội dung trước khi ký kết.
Trong thực tế, luật sư Tú cho biết từng tiếp nhận nhiều trường hợp khách hàng rơi vào thế bất lợi chỉ vì bỏ qua vài dòng trong hợp đồng. “Có người vay tiêu dùng nhưng không đọc điều khoản về phí tất toán trước hạn nên khi muốn trả nợ sớm lại phải chịu thêm một khoản phí ngoài dự tính. Có người thuê nhà không để ý quy định về việc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn nên mất toàn bộ tiền cọc. Cũng có trường hợp đăng ký dịch vụ trực tuyến mà không biết hệ thống sẽ tự động gia hạn và trừ tiền định kỳ. Những điều khoản gây tranh chấp nhiều nhất thường không nằm ở giá cả mà ở các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên, điều kiện hủy hợp đồng, mức phạt vi phạm, trách nhiệm bồi thường, cách giải quyết tranh chấp và các trường hợp miễn trách nhiệm”, luật sư Tú cho biết.
Luật sư Tú nhấn mạnh: “Trước khi ký bất kỳ hợp đồng nào, nên dành thời gian đọc kỹ những điều khoản liên quan trực tiếp đến quyền lợi của mình. Nếu có nội dung chưa rõ, cần yêu cầu bên còn lại giải thích hoặc chỉnh sửa trước khi đặt bút ký”.
