Nghiện lướt video ngắn không chỉ gây lãng phí thời gian mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Theo các bác sĩ, tình trạng này có thể dẫn đến kiệt sức, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm và thậm chí giảm mật độ chất xám trong não.
Thói quen lướt video ngắn và hậu quả
Chị D.T.O (30 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM) thường xuyên dành thời gian nghỉ trưa để lướt TikTok. Chị cho biết đây là cách nhanh nhất để giải trí và cập nhật xu hướng, nhưng kết quả là tinh thần buổi chiều trì trệ, khó tập trung. Anh H.D.T (27 tuổi, nhân viên công nghệ thông tin) ban đầu không tải TikTok vì sợ nghiện, nhưng sau đó cũng tham gia vì áp lực từ bạn bè.
Cơ chế gây nghiện của video ngắn
Bác sĩ chuyên khoa 1 Đào Duy Khoa, Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, giải thích: các nền tảng video ngắn sử dụng thuật toán AI để đề xuất nội dung phù hợp, kéo dài thời gian sử dụng. Việc xem liên tục làm tăng dopamine bất thường, khiến não thiết lập mức cân bằng mới. Khi ngừng xem, dopamine giảm mạnh, gây mệt mỏi, lo âu và thúc đẩy hành vi lướt tiếp.
“Nếu tình trạng này kéo dài, các thụ thể dopamine có thể bị quá tải, giảm đáp ứng với niềm vui bình thường. Người xem phải dành nhiều thời gian hơn để đạt cảm giác thỏa mãn”, bác sĩ Khoa cảnh báo.
Nguy cơ trầm cảm và giảm chất xám
Bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyên Phi Yến, Khoa Tâm thể, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức, cho biết “trầm cảm chức năng cao” thường gặp ở người nghiện video ngắn, với biểu hiện: duy trì công việc nhưng cảm giác trống rỗng, giảm đồng cảm, khó ra quyết định, dùng video như liều thuốc giảm stress nhưng càng mệt mỏi hơn, rối loạn giấc ngủ, cáu gắt.
Một nghiên cứu trên NeuroImage 2023 của Đại học Oxford (Hà Lan) cho thấy người xem video ngắn hơn 3 giờ/ngày có giảm mật độ chất xám đáng kể.
4 bước cai nghiện video ngắn
Bác sĩ Duy Khoa nhấn mạnh: “Xem video là nhu cầu giải trí bình thường, vấn đề chỉ xuất hiện khi sử dụng quá mức. Cần có giới hạn và cân bằng.” Bác sĩ Phi Yến đề xuất 4 bước:
- Giảm dần có chủ đích: Áp dụng quy tắc “1 giờ video ngắn/ngày” trong 2 tuần đầu, sau đó giảm xuống 30 phút/ngày.
- Thay thế dopamine lành mạnh: Thay thế bằng hoạt động tạo dopamine chậm như tập thể dục, đọc sách giấy, gặp gỡ bạn bè trực tiếp hoặc học kỹ năng mới.
- Thực hành Single-tasking: Chỉ làm một việc trong một khoảng thời gian, bắt đầu từ 25 phút (phương pháp Pomodoro) và tăng dần.
- Xây dựng lại sự đồng cảm: Dành ít nhất 15 phút/ngày để trò chuyện sâu sắc với người thật (không qua màn hình).
