Sau hơn 10 ngày nằm ở xưởng sửa chữa, tàu cá của ông Vũ Duy Nhật (xã Diễn Châu, Nghệ An) vẫn chưa thể hoạt động trở lại. Con tàu bị mắc cạn tại khu vực cửa Lạch Vạn khi vừa trở về sau chuyến ra khơi. Thủy triều xuống khiến tàu kẹt cứng trên doi cát, sóng biển đánh mạnh làm hư hỏng nặng nhiều bộ phận. Ông Nhật phải nhờ các thuyền nhỏ ứng cứu, đưa người và hải sản vào bờ, riêng con tàu mất hơn một ngày mới được lai dắt về sửa chữa. Thiệt hại từ vụ mắc cạn này khoảng hơn 200 triệu đồng.
Hiện tượng bồi lắng ngày càng nghiêm trọng
Đây là một trong nhiều vụ tàu cá gặp sự cố khi ra vào cảng cá Lạch Vạn. Ông Thái Bá Bảo, một ngư dân địa phương, cho biết tháng nào cũng có tàu mắc cạn. "Sau 12 giờ trưa, tàu ra vào là rất dễ dính. Tàu mắc cạn mà gặp lúc sóng lớn thì hỏng tàu ngay. Nhẹ mất vài chục triệu, nặng thì hàng trăm triệu đồng", ông Bảo nói. Những năm gần đây, hiện tượng bồi lắng tại cửa Lạch Vạn diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Khi thủy triều rút, từng mảng cát hiện rõ, chia cắt dòng chảy thành nhiều nhánh nhỏ, tạo thành những cái bẫy vô hình cho tàu cá. Trước đây lạch sâu, tàu công suất lớn vẫn ra vào thuận lợi, nhưng hiện nay lạch bị bồi lấp, việc ra khỏi lạch là thách thức lớn.
Ngư dân thay đổi lịch trình, tốn kém chi phí
Để an toàn, ngư dân phải thay đổi hoàn toàn lịch trình ra khơi, tranh thủ khi thủy triều còn cao cho tàu chạy ra khỏi cửa lạch rồi neo ngoài biển. Các thuyền viên đi thuyền nhỏ quay vào bờ, đến chiều tối thuê thuyền chở ra tàu để bắt đầu chuyến đánh bắt. Khi trở về, gặp lúc thủy triều xuống, họ lại phải neo ngoài biển rồi thuê thuyền nhỏ vận chuyển hải sản vào bờ, vừa tốn chi phí vừa mất thời gian. Nhiều ngư dân không dám đầu tư đóng tàu lớn vì sợ rủi ro mắc cạn. Ngoài nguyên nhân bồi lắng tự nhiên, tình trạng cửa biển bị "bóp nghẹt" còn do xác tàu cá hư hỏng bị bỏ lại hai bên bờ lạch từ nhiều năm qua. Ông Nguyễn Văn Lợi, Chủ tịch UBND xã Diễn Châu, cho biết chính quyền thường xuyên tổ chức thu dọn, tuyên truyền bảo vệ môi trường, nhưng vẫn chưa thể dọn sạch vật cản.
Cảng cá Cửa Hội đầu tư lớn nhưng hoang vắng
Tương tự, cảng cá Cửa Hội (phường Cửa Lò, Nghệ An) được đầu tư hơn 107 tỉ đồng nâng cấp, hoàn thành năm 2019 với diện tích 3,48 ha, cầu cảng dài 220 m và khu nhà phân loại hải sản rộng hàng trăm mét vuông. Dự án hướng đến phục vụ lượng hàng thủy sản qua cảng thiết kế từ 15.000 tấn/năm trở lên, đáp ứng khả năng đón tàu cá công suất đến dưới 800 CV với 120 lượt chiếc/ngày. Tuy nhiên, chỉ vài năm sau nâng cấp, tàu ra vào cảng thưa dần, khoảng 3 năm trở lại đây tàu cá trên 12 m không dám vào cảng vì cửa biển bị bồi lấp do bùn đất từ thượng nguồn sông Lam đổ về. Ông Đào Văn Tiềm, Giám đốc Công ty CP Tân Cửa Hội, cho hay tàu cá không dám vào cảng, dịch vụ hậu cần nghề cá cũng "chết yểu" theo. Một số doanh nghiệp đã xây dựng kho đông lạnh để thu mua hải sản nay phải đi nhiều cửa lạch khác thu mua rồi mang về bảo quản, khiến chi phí đầu vào tăng lên.
Nhu cầu đầu tư lớn, kiến nghị hỗ trợ
Theo Sở NN-MT Nghệ An, nhu cầu kinh phí đầu tư phát triển hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão đến năm 2030 vào khoảng 2.300 tỉ đồng. Hiện tỉnh Nghệ An đang kiến nghị Trung ương hỗ trợ, đồng thời thu hút nguồn lực xã hội hóa để phát triển hạ tầng nghề cá, trong đó có việc nạo vét các luồng lạch bị bồi lấp để gỡ khó cho ngư dân.
