Chị N.T.B.N (47 tuổi, TP.HCM) mỗi ngày chỉ ăn 1-2 bữa với lượng dinh dưỡng ít ỏi. “Sáng ly cà phê sữa, trưa vài trái chuối luộc, ổ bánh mì hoặc món nước, chiều tối có đói cũng không muốn ăn thêm”, chị chia sẻ. Tương tự, chị Đ.B.N (27 tuổi) lo lắng khi thấy ông bà ngoài 70 tuổi ăn rất ít, chỉ rau, không đụng thịt, khẩu phần nhỏ.
Nguyên nhân người trên 40 tuổi ăn ít hơn
Bác sĩ Nguyễn Võ Trà Mi, Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng NERCI (TP.HCM), cho biết có nhiều nguyên nhân dẫn đến kén ăn ở người lớn tuổi:
- Suy giảm hormone: Estrogen ở nữ và Testosterone ở nam sau 40 tuổi làm chậm trao đổi chất, giảm cảm giác đói.
- Thay đổi nội tiết và tín hiệu no - đói: Lão hóa làm thay đổi hormone liên quan đến cảm giác đói và no.
- Giảm vị giác, khứu giác, sức nhai: Khiến ăn kém ngon, nhanh ngán; đặc biệt nếu có bệnh răng miệng, khô miệng, trào ngược dạ dày.
- Áp lực công việc, mất ngủ, stress, lo âu, trầm cảm nhẹ: Tâm trạng ảnh hưởng mạnh đến cảm giác thèm ăn.
- Bệnh mạn tính hoặc thuốc đang dùng: Từ 40 tuổi, tỷ lệ mắc tăng huyết áp, tiểu đường, suy tim, suy thận, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tăng cao, làm trầm trọng thêm chán ăn.
Hệ quả nghiêm trọng của chán ăn kéo dài
Theo bác sĩ Trà Mi, biếng ăn kéo dài không chỉ là “ăn ít đi” mà có thể dẫn đến:
—
- Sụt cân ngoài ý muốn, giảm sức bền, dễ mệt.
- Mất cơ, yếu cơ, tăng nguy cơ té ngã khi lớn tuổi.
- Suy dinh dưỡng protein - năng lượng, đặc biệt ở người có bệnh mạn tính.
- Thiếu máu, thiếu vitamin và khoáng chất (sắt, kẽm, vitamin D, canxi...).
- Giảm miễn dịch, dễ nhiễm trùng, lâu hồi phục sau bệnh.
- Loãng xương, giảm mật độ xương.
- Biếng ăn hoặc sụt cân không chủ ý có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn như bệnh tiêu hóa, nội tiết, thần kinh hoặc ung thư.
Nguyên tắc “ăn ít nhưng phải chất lượng”
Bác sĩ Trà Mi khuyến nghị áp dụng nguyên tắc dinh dưỡng: ăn ít nhưng chất lượng. Cụ thể:
Sắp xếp bữa ăn
- Chia nhỏ 5-6 bữa/ngày thay vì 3 bữa lớn.
- Tạo bữa ăn có màu sắc, mùi thơm nhẹ, trình bày hấp dẫn.
- Ăn cùng người thân nếu có thể.
- Tránh uống quá nhiều nước ngay trước bữa ăn.
- Vận động nhẹ 20-30 phút/ngày giúp tăng cảm giác đói và giữ cơ.
Nhóm thực phẩm ưu tiên
- Đạm chất lượng cao: Cá, trứng, thịt nạc, đậu phụ, đậu đỗ. Người sau 40 cần ăn đủ đạm để hạn chế mất cơ.
- Chất béo tốt: Dầu ô liu, quả bơ, các loại hạt, cá béo.
- Rau củ, trái cây đa dạng màu sắc: Kích thích thị giác, cung cấp vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa.
- Thực phẩm lên men nhẹ: Sữa chua, dưa cải ít muối giúp ngon miệng, hỗ trợ tiêu hóa.
- Gia vị kích thích vị giác an toàn: Gừng, hành, tỏi, tiêu, rau thơm, chanh.
Phân biệt chán ăn do tuổi tác hay bệnh lý
Bác sĩ Trà Mi hướng dẫn dựa vào các dấu hiệu sau:
Giảm khẩu vị sinh lý tự nhiên
- Ăn ít chủ yếu do giảm vận động hoặc giảm nhu cầu năng lượng.
- Ăn ít hơn nhưng cân nặng tương đối ổn định hoặc giảm rất chậm.
- Vẫn đủ sức làm việc, sinh hoạt tốt, không ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.
- Không có triệu chứng đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, táo bón kéo dài, sốt, ho kéo dài, nuốt nghẹn.
Dấu hiệu cảnh báo bệnh lý
- Sụt cân không chủ ý, đặc biệt giảm rõ trong vài tháng.
- Ăn kém kéo dài trên 2-4 tuần không cải thiện.
- Mệt nhiều, xanh xao, hồi hộp, chóng mặt, suy nhược.
- Đau bụng, đầy bụng kéo dài, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc táo bón bất thường.
- Nuốt khó, nuốt nghẹn, đau khi nuốt.
- Sốt nhẹ kéo dài, đổ mồ hôi đêm.
- Thay đổi thói quen đại tiện, phân đen hoặc có máu.
- Ho kéo dài, khó thở.
- Buồn bã, mất hứng thú, mất ngủ, thu mình.
