Mới đây, Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) tiếp nhận một nữ sinh viên đại học tại Hà Nội đang bảo lưu kết quả học tập. Gia đình đưa cô đến khám vì có ý tưởng tự sát sau khi sinh con đầu lòng.
Triệu chứng và chẩn đoán
Khoảng 3 tuần trước khi nhập viện, tại nhà, bệnh nhân đã bế con 6 tháng tuổi đứng trên ban công với ý định tự sát, nhưng gia đình phát hiện kịp thời. Qua khám lâm sàng và các test chuyên khoa, các bác sĩ tại Viện Sức khỏe tâm thần chẩn đoán cô bị rối loạn hành vi và tâm thần nặng kết hợp với thời kỳ sinh đẻ, cụ thể là trầm cảm sau sinh có triệu chứng loạn thần.
Tỷ lệ mắc trầm cảm sau sinh
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Phương Linh, công tác tại Viện Sức khỏe tâm thần, cho biết tỷ lệ mắc trầm cảm sau sinh dao động từ 10-15% ở các bà mẹ mới sinh. Nguy cơ suốt đời là 10-25%; nguy cơ trong 2 tháng sau sinh là 5,7% và trong 6 tháng sau sinh là 5,6%.
Nguyên nhân gây bệnh
Trầm cảm sau sinh chủ yếu liên quan đến rối loạn nội tiết do sự thay đổi hormone đột ngột sau khi sinh. Sự suy giảm nhanh chóng của estrogen và progesterone gây mất ổn định hệ thống dẫn truyền thần kinh, dẫn đến rối loạn điều hòa cảm xúc. Ngoài ra, yếu tố gen và tiền sử gia đình cũng đóng vai trò quan trọng.
Tình trạng này đặc trưng bởi cảm giác buồn bã, lo âu, kèm theo các triệu chứng như mất ngủ, cảm giác vô dụng và đôi khi có ý nghĩ tự tử.
Ảnh hưởng đến gia đình
Bác sĩ Linh chia sẻ, trầm cảm sau sinh ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của bà mẹ và khả năng chăm sóc em bé. Người chồng cũng gián tiếp chịu áp lực tâm lý, mối quan hệ vợ chồng dễ mất kết nối, làm tăng nguy cơ chồng bị lo âu, thậm chí khởi phát rối loạn sức khỏe tâm thần.
PGS-TS, bác sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, cho biết thêm: "Nhiều ông chồng băn khoăn 'không biết tôi có lỗi gì không' và tâm trạng rất buồn, lo lắng khi đưa vợ đi khám trầm cảm sau sinh. Có không ít cặp vợ chồng cùng điều trị rối loạn sức khỏe tâm thần sau khi vợ bị trầm cảm sau sinh."
Điều trị và phục hồi
Với ca bệnh trên, bác sĩ Linh cho biết bệnh nhân được điều trị kết hợp nhiều biện pháp: dùng thuốc, điều biến não (kích thích từ xuyên sọ) và liệu pháp tâm lý. Sau 3 tuần điều trị, người bệnh trở nên vui vẻ, hoạt bát, thoải mái hơn trong việc chăm sóc con và được xuất viện.
Hai tháng sau khi ra viện, sức khỏe tinh thần của bệnh nhân hoàn toàn ổn định. Cô chuẩn bị quay trở lại học tập và có dự định đi làm.
Dự phòng trầm cảm sau sinh
Để dự phòng trầm cảm sau sinh, người mẹ cần được quan tâm ngay từ giai đoạn mang thai nhằm giảm thiểu các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là stress. Sự hỗ trợ hiệu quả từ bạn đời là yếu tố bảo vệ mạnh mẽ nhất chống lại sự gia tăng hormone stress vào cuối thai kỳ, từ đó giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh.
Ngoài ra, mối quan hệ tốt với mẹ ruột và mẹ chồng cũng được chứng minh có tác dụng giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh rõ rệt.
Các bà mẹ nên duy trì lối sống tích cực. Vận động, tập thể dục nhịp điệu cường độ trung bình ít nhất 150 phút mỗi tuần (khoảng 3-4 buổi, mỗi buổi 35-45 phút) giúp giảm đáng kể các triệu chứng trầm cảm.
