Hành trình trở lại Chiềng Cà sau 10 năm: Từ nghèo khó đến ấm no
Người Thái Tây Bắc đôi khi phát âm biến điệu, như "khẩu" thành "kháo", "lắp" thành "láp", nhưng cái hồn cốt của câu nói thì vẫn vẹn nguyên: Đời người thiếu đi miếng mặn, thiếu đi hơi ấm thì thật là khổ thân. Đó không chỉ là một câu tục ngữ, mà còn là triết lý sống sâu sắc, được minh chứng qua hành trình của tôi đến với thôn Chiềng Cà, xã Thanh Quân.
Mùa đông năm 1991: Những ký ức đầu tiên về Chiềng Cà
Mùa đông năm 1991, tôi lên trường của chị gái đang dạy học và quyết định tìm vào thôn Chiềng Cà, chỉ vì cái tên nghe sao mà lạ lẫm, xa xôi đến thế. Ở đó, tôi trọ trong một ngôi nhà sàn nhỏ hai gian, được dựng bằng những thân cây rừng nhỏ. Ngôi nhà chia đôi theo chiều ngang: một nửa lát sạp nứa làm giường, nửa còn lại là đất nện làm bếp. Nhà không có chuồng trại, chỉ có nương sắn và ít lúa khô, phản ánh cuộc sống nghèo khó của chủ nhân.
Chủ nhân của ngôi nhà là anh Lương Văn Quyết và chị Lục Thị Thình – một cặp đôi với hoàn cảnh đặc biệt. Chị Thình quê ở Thường Xuân, từng học trường nội trú, được để tóc dài và chân đi dép lê. Nhưng tình yêu thời lớp 9 (tương đương lớp 11 hiện nay) đã để lại một hình hài, khiến chị phải rời trường về bản sinh con. Ở bản cũ, không ai chấp nhận lấy người phụ nữ như vậy. Anh Quyết thì nghèo đến mức chẳng đủ tiền sính lễ để hỏi vợ ở bản mình. Vậy mà, họ gặp nhau, anh dắt chị về, cùng dựng nên nếp nhà nhỏ này. Đứa con gái đầu lòng đã 11 tuổi, đứa con trai 5 tuổi, dù họ mới chỉ chính thức về chung một nhà được 6 năm.
Đêm đầu tiên và bữa nhậu khó quên
Đêm đầu tiên ở Chiềng Cà, tôi nằm trong tấm chăn mỏng, cái lạnh vùng cao cứ thế len qua kẽ nứa, rít lên từng hồi. Sáng ra, bầu trời như tấm chăn xám, lạnh lẽo bao trùm. Chị Thình chạy về, mắt sáng lên thông báo có vết chân dúi trên núi sau nhà. Anh Quyết dẫn tôi lên đào, nhưng kết quả chỉ là hố đất trống trơn. Để xua đi cái cảm giác hụt hẫng và cái lạnh tái tê, tôi mang hai chai rượu, món quà chị gái chuẩn bị sẵn, ra mời anh Quyết.
Bữa nhậu đêm đó đã trở thành một ký ức mà đến giờ tôi vẫn thấy mặn đầu lưỡi. Anh em anh Quyết ngồi quây quần bên bếp lửa. Mồi nhắm là mấy con cá lẹp khô tôi mang theo, được chị Thình hòa nước muối kho mặn. Rau cải úa vàng chị vừa hái ngoài nương, chỉ kịp cắt gốc, rửa qua rồi ăn sống. Nồi canh bồi cũng được nấu tận dụng từ cái chảo vừa kho cá, loáng thoáng chút đầu cá rụng ra và vị mặn còn sót lại.
Lần đầu tiên uống rượu, cái cảm giác cay đắng xộc tận đỉnh đầu. Nhìn xuống mâm, tôi thấy chị Thình đã ăn hết khẩu phần hai con cá khô của mình. Cơm vẫn còn, bụng chưa yên, chị cứ thế véo từng cục cơm nhỏ, quẹt đi quẹt lại vào chiếc đĩa đựng cá đã hết từ lâu. Chị quẹt nhiều lần, như một thói quen cần chút vị mặn, chút mùi cá để đưa cơm cho trôi. Cái quẹt ấy không chỉ là cử chỉ của miếng ăn, mà còn là dấu ấn của đời nghèo khó hằn lên từng hành động nhỏ.
Lời chia tay và hành trình 10 năm sau
Lúc chia tay, anh Quyết vỗ vai tôi cười và nói: Về nhà lấy vợ đi em, tối ngủ cho ấm. Câu nói của anh, vận vào câu tục ngữ của người Thái, bỗng thấy thật thà và ấm áp lạ lùng. Nó như một lời nhắc nhở về giá trị của hơi ấm trong cuộc sống.
10 năm sau, tôi trở lại Chiềng Cà. Đường sá đã dễ đi hơn, và anh chị đã lên chức ông bà. Tôi ghé thăm vào những ngày giáp Tết. Ngôi nhà sàn nhỏ bằng cây rừng năm xưa đã được thay bằng ngôi nhà xây kiên cố. Anh chị đã có cháu nội bế bồng, tiếng cười con trẻ lấp đầy những khoảng lặng. Anh Quyết vẫn gầy, nụ cười hiền như đất. Anh hỏi tôi câu cũ, nhưng nay đã khác: Con của em mấy đứa, lớn chưa? Tôi lắc đầu: Bo mí (không có).
Tôi nhìn ra phía núi sau nhà, nơi từng có vết chân dúi. Cuộc đời chị Thình đã không còn phải quẹt đĩa trống để ăn cơm, sự no ấm đã thay thế cho những ngày tháng khó khăn. Và câu nói về hơi ấm của anh Quyết vẫn như một nỗi chưa trọn vẹn mà tôi mang theo trong lòng. Hành trình từ nghèo khó đến ấm no ở Chiềng Cà là minh chứng cho sức mạnh của tình người và sự kiên cường trong cuộc sống.
