Tại một cửa hàng tiện lợi trên đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Bàn Cờ, TP.HCM vào giờ tan học chiều, nhiều học sinh mặc đồng phục trung học cơ sở và trung học phổ thông vào mua đồ ăn xế, sau đó mở điện thoại quét mã QR thanh toán qua các ứng dụng. Chỉ thỉnh thoảng mới có vài em dùng tiền mặt. Tương tự, tại nhiều quán cà phê, trà sữa, gà rán, thậm chí xe bánh tráng trộn trước cổng trường, học sinh cũng quét mã để trả tiền.
Chị Thái Trang, phụ huynh có con học lớp 12 Trường THPT Gia Định (TP.HCM), cho biết hiện nay mỗi khi vợ chồng chị cho con tiền tiêu vặt, con đều yêu cầu chuyển khoản. Tiền lì xì hay tiền được tặng, con cũng đổi cho cha mẹ để chuyển vào tài khoản, dùng đặt xe, đặt đồ ăn...
Nguyễn Thái Hồng Ngọc, học sinh lớp 12 Trường THPT Phú Nhuận, chia sẻ rằng theo quan sát và trải nghiệm cá nhân, học sinh, sinh viên hiện nay hầu như không dùng tiền mặt mà đã hình thành thói quen chuyển khoản. Các ví điện tử, ứng dụng thanh toán của ngân hàng trở nên phổ biến trong giới trẻ vì tiện lợi và không thích giữ tiền mặt trong người.
Học sinh THPT mua trà sữa bằng quét mã QR
"Bạn bè em thường nhờ nhau đổi từ tiền mặt sang tài khoản để chuyển cho shipper. Nhưng căn tin trường em chỉ nhận tiền mặt, nên mỗi sáng mọi người lại tất bật đổi tiền mặt. Người trẻ hiện nay dường như 'không xu dính túi', từ tiền gửi xe, mua rau củ ở chợ truyền thống đến ăn uống đều quét mã, chuyển khoản", Ngọc cho hay.
Theo Ngọc, các ứng dụng ngân hàng, ví điện tử được học sinh, sinh viên ưa chuộng vì có nhiều mã ưu đãi, giảm giá, hoàn tiền; không cần mang theo ví cồng kềnh mà chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh. Tuy nhiên, cũng có những lúc bất tiện khi điện thoại mất kết nối internet, phải tìm wifi mới thanh toán được. Ngoài ra, một số ngân hàng thường xuyên bảo trì cũng gây khó khăn. Nữ sinh lớp 12 cũng nhận thấy nguy cơ mất an toàn khi bật mã QR thanh toán, người khác có thể chụp lại và rút tiền, hoặc nguy cơ lừa đảo trực tuyến.
Nên dạy con quản lý tài chính từ sớm
Chị Hoàng Thị Mẫn, làm việc tại Tập đoàn Ngân Tín và có con gái học lớp 11 tại TP.HCM, cho biết từ đầu năm học, chị cho con mở tài khoản trực tuyến. Hàng tuần, chị chuyển khoản tiền ăn sáng, uống nước và chi phí đi siêu thị mua đồ ăn cho ba mẹ con. "Từ khi con vào lớp 10, tôi đã hướng dẫn con nấu ăn, đi siêu thị, chi tiêu. Mỗi tuần tôi chuyển cho con 1 triệu đồng để mua thực phẩm trong 7 ngày. Hiện con quản lý tiền tốt hơn, còn biết để dành khoản dự phòng", chị Mẫn kể.
Chị nhận thấy nên dạy con quản lý tài chính từ nhỏ, vì trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh đã được dạy về tiền tệ, nhận biết tiền từ lớp 2, lớp 3 qua môn toán và hoạt động trải nghiệm. "Dạy quản lý tài chính không chỉ là dạy tiêu tiền, tiết kiệm mà còn giúp trẻ hiểu giá trị đồng tiền, biết trân trọng và nuôi dưỡng động lực lao động chân chính", chị Mẫn chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Song Trà, Giám đốc Công ty TNHH Giáo dục và Đào tạo TH (THedu), cho rằng trong dòng chảy hiện đại, không thể ngăn cấm học sinh dùng tiền hoặc ví điện tử, mà quan trọng là cách cha mẹ hướng dẫn con sử dụng tiền đúng cách, hợp lý theo lứa tuổi. Ví dụ dạy con mua hàng ở đâu, mua bao nhiêu là đủ, nhận diện sản phẩm an toàn, bảo mật tài khoản, hay cùng con lập kế hoạch chi tiêu cho chuyến du lịch hè với 2 triệu đồng. "Khi con ở tuổi phổ thông, không nên cho quá nhiều tiền để tránh rủi ro lừa đảo và bắt nạt trực tuyến", bà Trà nói.
Nguyễn Thái Hồng Ngọc cho rằng học sinh cần được giáo dục tài chính từ tiểu học vì đã có nhiều trường hợp tiểu học lấy trộm tiền của phụ huynh. Ngọc đề xuất nội dung giáo dục tài chính cần đột phá, thú vị để đến với học sinh một cách tự nhiên.
Dùng ở mức độ nào, cách kiểm soát ra sao?
Thạc sĩ Trần Việt An, giảng viên Khoa Marketing, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho biết việc học sinh phổ thông được phụ huynh cho phép tự quản lý tiền và sử dụng ví điện tử là xu hướng dễ hiểu trong bối cảnh thanh toán số phổ biến tại Việt Nam. Theo Ngân hàng Nhà nước, năm 2025, Việt Nam có hơn 30 triệu tài khoản ví điện tử đang hoạt động, cho thấy ví điện tử đã đi vào đời sống hàng ngày, đặc biệt tại các đô thị lớn.
"Ở mặt tích cực, việc cho học sinh tiếp cận ví điện tử giúp các em hình thành kỹ năng tài chính cá nhân sớm: biết theo dõi số dư, lập kế hoạch chi tiêu, phân biệt nhu cầu và mong muốn, giảm rủi ro khi mang nhiều tiền mặt. Phụ huynh cũng dễ dàng chuyển tiền, kiểm tra lịch sử giao dịch. Vì vậy, vấn đề không phải có nên cho dùng hay không, mà là dùng ở mức độ nào và kiểm soát ra sao", thạc sĩ An nói.
Tuy nhiên, theo giảng viên Đại học Kinh tế Quốc dân, học sinh dưới 18 tuổi có khả năng tự kiểm soát tài chính và nhận diện rủi ro số chưa hoàn thiện. Các em dễ bị tác động bởi khuyến mại, mã giảm giá, mua sắm dạng trò chơi, áp lực bạn bè hoặc tâm lý theo trend. Thanh toán chỉ vài thao tác trên điện thoại dễ làm mất cảm giác cân nhắc như dùng tiền mặt. "Môi trường tiêu dùng số có thể khiến học sinh bị lừa đảo, giả danh, dẫn dụ, bắt nạt hoặc ép chuyển tiền trực tuyến", ông An cảnh báo.
Do đó, ông An khuyên phụ huynh nên coi ví điện tử là công cụ giáo dục tài chính có giám sát, không phải ví tự do. Cần đặt ra các nguyên tắc: giới hạn hạn mức theo tuần hoặc tháng; không liên kết trực tiếp với tài khoản ngân hàng có số dư lớn; bật xác thực sinh trắc học, OTP và thông báo giao dịch; kiểm tra lịch sử chi tiêu định kỳ; hướng dẫn học sinh không chuyển tiền cho người lạ, không bấm vào đường dẫn lạ, không chia sẻ OTP/mật khẩu và báo ngay cho bố mẹ khi bị đe dọa, tống tiền. "Ngay cả sinh viên đại học vẫn có thể bị lừa đảo trực tuyến, nên với học sinh phổ thông, sự đồng hành của gia đình là bắt buộc. An toàn tài chính số cho học sinh không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề giáo dục", ông An nhấn mạnh.
