Hormone tăng trưởng (GH) từ lâu được xem là yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển chiều cao ở trẻ. Nhiều phụ huynh cho rằng con thấp hơn bạn bè là do thiếu hormone tăng trưởng, thậm chí tìm đến sản phẩm bổ sung. Tuy nhiên, theo GS. Lưu Thiếu Vi, Tiến sĩ An toàn thực phẩm, Đại học Bang Pennsylvania (Mỹ), chiều cao không phụ thuộc vào một yếu tố duy nhất. Điều quan trọng không chỉ là lượng hormone tiết ra mà còn là thời điểm giải phóng mạnh nhất trong ngày.
Hormone tăng trưởng hoạt động như thế nào?
Hormone tăng trưởng là hormone protein được tiết từ thùy trước tuyến yên. Nhiệm vụ chính là kích thích tế bào sụn ở đầu xương phát triển, giúp xương dài ra, đồng thời thúc đẩy tổng hợp protein và điều hòa chuyển hóa chất béo để cung cấp năng lượng cho sự tăng trưởng.
Điểm đặc biệt là hormone tăng trưởng không được tiết liên tục suốt cả ngày. Thay vào đó, hormone này được giải phóng theo từng đợt, trong đó có hai thời điểm cơ thể tiết ra mạnh nhất: khi ngủ sâu vào ban đêm và sau khi vận động với cường độ phù hợp.
Giấc ngủ: thời điểm vàng cho hormone tăng trưởng
Các nghiên cứu cho thấy khoảng 1-3 giờ sau khi trẻ chìm vào giấc ngủ, thường từ 22h đến 2h sáng, cơ thể xuất hiện đỉnh tiết hormone tăng trưởng đầu tiên và mạnh nhất trong ngày. Hơn một nửa lượng hormone tăng trưởng tiết ra trong 24 giờ tập trung ở giai đoạn này. Sau đó, cơ thể tiếp tục có thêm vài đợt tiết hormone nhỏ trong khi ngủ, trong khi ban ngày lượng hormone chỉ bằng 20-30% so với đỉnh ban đêm.
Cơ chế này giải thích vì sao các chuyên gia luôn nhấn mạnh vai trò của ngủ đủ và ngủ sâu đối với chiều cao. Thiếu ngủ kéo dài, thức khuya hoặc chất lượng giấc ngủ kém có thể làm gián đoạn đỉnh tiết hormone, ảnh hưởng đến quá trình phát triển của trẻ.
Vận động: kích thích hormone tăng trưởng tự nhiên
Sau các bài tập cường độ vừa đến cao, hormone tăng trưởng tăng lên rõ rệt, đạt đỉnh khoảng 15-30 phút sau khi kết thúc vận động và duy trì trong 1-2 giờ. Những môn thể thao có nhiều động tác bật nhảy hoặc kéo giãn như nhảy dây, bóng rổ, bơi lội, nhảy cao thường kích thích tiết hormone tốt hơn so với đi bộ hoặc chạy chậm.
Tuy nhiên, tập luyện quá sức không đồng nghĩa với tiết nhiều hormone hơn. Nếu thời gian tập kéo dài hoặc cơ thể mệt mỏi quá mức, quá trình tiết hormone có thể bị ức chế.
Ba yếu tố then chốt: ngủ, vận động, dinh dưỡng
Theo GS. Lưu Thiếu Vi, giấc ngủ, vận động và dinh dưỡng có mối liên hệ chặt chẽ. Giấc ngủ sâu và vận động phù hợp giúp kích thích tiết hormone tăng trưởng, trong khi chế độ dinh dưỡng cân đối cung cấp năng lượng và dưỡng chất cần thiết để hormone phát huy tác dụng. Chỉ khi cả ba yếu tố được duy trì đồng thời, cơ thể mới có điều kiện tối ưu quá trình tăng trưởng.
