Nhiều hộ kinh doanh tại TP.HCM cho rằng quy định ghi chép bằng tay sổ mua - bán hàng là không cần thiết khi họ đã kê khai hóa đơn điện tử và sử dụng phần mềm quản lý bán hàng. Họ kiến nghị cơ quan chức năng bỏ yêu cầu này để giảm thời gian, chi phí và sai sót.
Khó khăn từ việc ghi chép thủ công
Tại chợ Tân Bình (P. Tân Hòa, TP.HCM), bà Thanh Hồng - hộ kinh doanh quần áo - than phiền rằng việc vừa bán hàng vừa ghi chép bằng tay trên sổ khiến bà mất quá nhiều thời gian. Bà lo ngại ghi sai, ghi sót vì không thể ngừng bán để ghi chép ngay. "Quy định đóng thuế theo kê khai, hàng hóa đầu vào có hóa đơn, hàng bán ra cũng xuất hóa đơn. Ngay cả khách hàng không lấy, mình vẫn nhập vào để kiểm soát dòng hàng hóa. Tất cả đều truyền cho cơ quan thuế nắm qua phần mềm xuất hóa đơn mà vẫn ghi chép. Tôi có 2 sổ ghi miệt mài cả ngày, mất quá nhiều thời gian", bà Thanh Hồng nói.
Trao đổi với Báo Thanh Niên, nhiều hộ kinh doanh thuộc nhóm 1 và 2 (doanh thu dưới 3 tỉ đồng/năm) tại TP.HCM cũng cho biết việc vừa kê khai thuế trên trang điện tử, vừa phải viết tay liệt kê hàng hóa mua vào bán ra khiến họ "không còn thời gian và tâm trí" để tập trung kinh doanh. "Bán một cây bút, lại ngồi ghi bút bi Thiên Long 11.000 đồng. Bán thêm bộ thước kẻ, lại phải ghi bộ thước thẻ 35.000 đồng. Nói chung ghi tay lắt nhắt trong khi hóa đơn mua sỉ đều có đủ. Chúng tôi kiến nghị nên bỏ loại hình ghi chép tay này bởi không thể thực hiện thêm thao tác thủ công trong khi kêu gọi hộ kinh doanh mua máy, cài phần mềm ra hóa đơn…", bà Trương Thị Hoa - hộ kinh doanh văn phòng phẩm tại P. Xuân Hòa phản ánh.
Quy định hiện hành và chi phí tuân thủ
Theo quy định, các cá nhân, hộ kinh doanh ngoài việc kê khai bán hàng, xuất hóa đơn điện tử (đối với hộ có doanh thu trên 1 tỉ đồng/năm), phải mua 2 quyển sổ bìa xanh gồm: Nhật ký mua hàng và Nhật ký bán hàng với giá lần lượt 70.000 và 120.000 đồng/quyển. Bên trong mỗi trang có cột ngày, số hóa đơn, tên đơn vị, tên sản phẩm, số lượng, đơn giá và thành tiền. Hàng mua vào kê khai trong sổ Nhật ký mua hàng, tương tự hàng bán ra ghi đầy đủ trong Nhật ký bán hàng.
Bà Phương Vân - hộ kinh doanh ở P. Bình Đông (TP.HCM) - cho rằng các chi phí và thời gian tuân thủ quy định kê khai thuế hiện có nhiều vấn đề không hợp lý. Bà đề xuất: "Cơ quan quản lý nên điều chỉnh các quy định tuân thủ đối với hộ kinh doanh theo hướng đơn giản nhất có thể. Đã kê khai hóa đơn rồi, đừng buộc chúng tôi phải viết tay nữa. Thực tế, không ít hộ là người già, trên 70 - 80 tuổi, làm sao ghi chép cả ngày như giới văn phòng được. Cứ để hộ kê khai thuế vào cuối quý, có đầy đủ hóa đơn, biên nhận đầu vào, hóa đơn bán hàng đầu ra là đủ rồi. Trong hoàn cảnh quản lý thuế rất gắt gao như hiện nay, hộ kinh doanh muốn khai gian cũng không thể. Nhưng kê khai sai là việc rất có thể xảy ra".
Ý kiến chuyên gia: Nên bỏ sổ ghi tay, đẩy mạnh chuyển đổi số
Luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Hãng luật IAM, cho biết theo điều 2 Thông tư 152 ngày 31.12.2025 của Bộ Tài chính, từ năm 2026, hộ và cá nhân kinh doanh tự ghi chép sổ sách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán với chi phí 500.000 - 3 triệu đồng/tháng. Ông nhấn mạnh: "Hộ kinh doanh không cần phải tuân theo mẫu quy định mà có thể tùy chỉnh, miễn là đảm bảo thông tin cơ bản. Tuy nhiên, đa số đều mua sổ in sẵn, tăng chi phí đáng kể, chưa kể ghi sai, quên ghi. Khi chúng ta ủng hộ số hóa, chính phủ điện tử, nên chăng bỏ quy định ghi sổ này, trao quyền cho hộ tự kê khai theo tinh thần tự giác. Từ từ họ sẽ chuyên nghiệp lên chứ không nên áp đặt sổ viết tay mất thời gian và chi phí".
Chuyên gia thuế Đinh Thị Huyền - Giám đốc Công ty CP tư vấn thuế Savitax - cũng cho rằng không nên duy trì lâu dài việc ghi chép bằng sổ tay. Bà đề xuất đơn giản hóa phần mềm kế toán, hỗ trợ miễn phí hoặc giá rẻ các ứng dụng điện tử, có thời gian chuyển tiếp, áp dụng trước với hộ có doanh thu lớn rồi mở rộng dần. Bà nói: "Nhiều người đề xuất bỏ ghi sổ tay và quay lại thuế khoán cho mức doanh thu dưới 3 tỉ đồng/năm, thậm chí 5 tỉ đồng/năm. Vấn đề này Bộ Tài chính cũng đã có quan điểm và tôi cho rằng quay trở lại thuế khoán thì không đúng tinh thần cải cách tại Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Tính thuế theo kê khai đã hướng tới sự công bằng và minh bạch, nhưng có thể bỏ hoặc điều chỉnh những quy định gây rắc rối. Chẳng hạn bỏ sổ ghi tay là phù hợp với chuyển đổi số, nhưng cần hỗ trợ để hộ nhỏ không bị áp lực chi phí ban đầu".
Để việc chuyển đổi kê khai đạt hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cơ quan quản lý cần có lộ trình phù hợp, hỗ trợ đào tạo và cung cấp giải pháp công nghệ đơn giản, chi phí thấp, thay vì bắt ghi tay để kiểm soát.
