Giữa nhịp sống hối hả, ban ngày mọi người tất bật với công việc và học tập, nhưng khi màn đêm buông xuống, không ít người trẻ chọn cách tắt đèn, sử dụng điện thoại hoặc máy tính trước khi ngủ. Họ xem đây như một cách để giải tỏa áp lực và tìm kiếm sự thư giãn.
Thói quen phổ biến của giới trẻ
Nguyễn Kim Thư, sinh viên Trường Đại học Văn Lang TP.HCM, cho biết thường có thói quen tắt đèn để sử dụng điện thoại trong phòng trọ vào ban đêm vì không gian yên tĩnh giúp thư giãn và dễ ngủ hơn. "Thường mình cầm điện thoại để lướt TikTok, xem các video giải trí cho bớt căng thẳng đến khi cảm thấy buồn ngủ", Thư nói.
Sau một thời gian duy trì thói quen này, Thư nhận thấy mắt xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường như khô mắt, nhạy cảm với ánh sáng và đôi lúc nhìn mờ. Tuy nhiên, do lịch học dày đặc, cô chưa đi kiểm tra mắt. Dù đã nhận thức được việc dùng điện thoại trong bóng tối có thể ảnh hưởng xấu đến đôi mắt, nhưng thói quen này vẫn khó từ bỏ vì Thư cho rằng đây là cách giúp giải trí và giảm áp lực sau một ngày học tập căng thẳng.
Trong khi đó, Nguyễn Hữu Tài, sinh viên Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, chia sẻ: "Mình đi học cả ngày ít khi được dùng máy tính. Đến tối về phòng trọ, mình thường tắt hết đèn để tiết kiệm điện rồi dùng máy tính học lập trình, sau đó chơi điện tử hoặc đọc tin tức, lướt TikTok cho đến khi ngủ. Nhiều hôm mình đang sử dụng máy tính thì ngủ quên khi nào không biết". Tài cũng cho biết thích sử dụng máy tính trong không gian tối vì cảm thấy dễ tập trung hơn. "Mình thích cảm giác cả căn phòng tối đen, chỉ có ánh sáng từ màn hình chiếu vào mặt nên không bị xao nhãng bởi những thứ xung quanh", Tài nói.
Tương tự, Nguyễn Sỹ Huy, sinh viên Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, cho biết việc sử dụng điện thoại và máy tính trong bóng tối trước khi ngủ đã trở thành thói quen khó bỏ. "Vì sống xa nhà, ban đêm phòng trọ khá yên tĩnh nên mình thường nằm lướt điện thoại đến khi mắt díp lại mới ngủ. Có hôm mình còn dùng máy tính làm tiểu luận hoặc giải bài tập đến khuya", Huy kể. Việc sử dụng thiết bị điện tử trong bóng tối suốt thời gian dài cũng khiến mắt Huy xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường. Lo lắng, Huy đã đi kiểm tra mắt và kết quả cho thấy mắt phải điều tiết quá mức do thường xuyên nhìn màn hình trong điều kiện thiếu sáng, dẫn đến khô mắt và tăng độ cận.
Tác hại từ thói quen tưởng chừng vô hại
Nói về tác hại khi sử dụng thiết bị điện tử trong bóng tối, TS.BS Trần Đình Minh Huy, Khoa Khúc xạ Bệnh viện Mắt TP.HCM, giảng viên bộ môn Mắt Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cho biết thói quen lướt điện thoại hoặc dùng máy tính trong bóng tối thời gian dài sẽ gây ra những tác động không tốt cho mắt. Các loại màn hình như OLED hay LCD thường phát ra ánh sáng xanh năng lượng cao. Việc tiếp xúc kéo dài, đặc biệt vào ban đêm, sẽ làm mắt dễ mỏi, dễ nhức và gây suy giảm chất lượng giấc ngủ.
Bên cạnh đó, theo bác sĩ Huy, khi dùng điện thoại, mắt phải liên tục nhìn gần. Để nhìn rõ ở khoảng cách gần, mắt sẽ điều tiết và hội tụ liên tục, giống như một cơ hoạt động trong thời gian dài không được nghỉ ngơi, từ đó tạo cảm giác căng tức hoặc nhức mỏi mắt. Ngoài ra, khi tập trung vào màn hình, người dùng sẽ chớp mắt ít hơn bình thường, làm nước mắt bốc hơi nhanh hơn, dẫn đến khô mắt, cộm rát hoặc chảy nước mắt sống.
"Trong môi trường tối, đồng tử sẽ giãn ra để thu nhận nhiều ánh sáng hơn. Tuy nhiên, khi nhìn vào màn hình điện thoại sáng, đồng tử lại phải co lại phần nào để kiểm soát lượng ánh sáng đi vào võng mạc. Sự chênh lệch giữa môi trường tối và màn hình sáng khiến hệ điều tiết của mắt trở nên kém ổn định hơn, do đó mắt phải hoạt động nhiều hơn bình thường để liên tục thích nghi. Đồng thời, vì điện thoại được sử dụng ở khoảng cách gần nên mắt luôn phải tập trung liên tục để giữ hình ảnh rõ nét. Những điều này khiến mắt dễ xuất hiện các triệu chứng như mỏi, căng tức hoặc đau nhứt", bác sĩ Huy phân tích.
Bác sĩ Huy cho biết gần đây nhiều bạn trẻ thường đến khám vì các triệu chứng như: mỏi mắt, khô mắt, nhức đầu, nhìn mờ thoáng qua hoặc cảm giác tăng độ sau một thời gian làm việc máy tính hoặc dùng điện thoại kéo dài vào ban đêm. "Trong y khoa, chúng tôi gọi đây là hội chứng mỏi mắt do thiết bị số, hoặc trước đây còn được biết đến với tên gọi hội chứng thị giác màn hình", bác sĩ Huy nói.
Biết hại sao vẫn dùng?
Phân tích về tâm lý dù biết xem điện thoại hoặc máy tính có hại nhưng thói quen vẫn khó bỏ, thạc sĩ tâm lý Võ Minh Thành, giảng viên Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở chuyện "biết có hại mà vẫn làm", mà nằm ở chỗ chiếc điện thoại đã trở thành một cơ chế tự xoa dịu cảm xúc của con người. "Khi mọi thứ yên xuống trong không gian bóng tối, điện thoại trở thành một 'vùng trú ẩn tâm lý' rất dễ tiếp cận. Chỉ cần mở màn hình lên là có ngay giải trí, tin nhắn, video ngắn, cảm giác được cập nhật và được lấp đầy khoảng trống", thạc sĩ Thành nói.
Theo thạc sĩ Thành, không ít người dùng, nhất là bạn trẻ, không thật sự tìm kiếm thông tin, mà đang tìm kiếm cảm giác được thoát ra khỏi áp lực ban ngày. Có người tìm sự thư giãn, có người tìm cảm giác không cô đơn, có người tìm một chút quyền kiểm soát: "Ban ngày mình phải làm quá nhiều việc cho người khác, còn đêm là thời gian của mình".
Vì vậy, mặc dù biết dùng điện thoại trong bóng tối có thể gây mỏi mắt, khô mắt, căng thẳng thị giác và làm rối nhịp ngủ, hành vi này vẫn lặp lại. Về mặt tâm lý, lợi ích cảm xúc trước mắt thường thắng tác hại sức khỏe lâu dài. Não bộ của con người nhận phần thưởng tức thì từ điện thoại: một video vui, một tin nhắn, một lượt tương tác, một nội dung mới. Chính phần thưởng nhanh đó khiến họ rất khó dừng lại.
Cũng theo thạc sĩ Thành, với thói quen "chỉ xem 5 phút thôi" nhưng rồi kéo dài hàng giờ, đây thường không phải là lời nói dối có chủ ý. Khi nói câu đó, mọi người thật sự tin rằng mình sẽ xem 5 phút. Nhưng sau đó, não bị cuốn vào cơ chế phần thưởng liên tục. "Mạng xã hội và video ngắn hoạt động rất mạnh trên nguyên tắc phần thưởng bất định. Nghĩa là người dùng không biết nội dung tiếp theo có hay không, vui không, sốc không, đúng tâm trạng không. Chính sự không chắc chắn này lại khiến người ta muốn kéo tiếp, giống như cảm giác 'biết đâu cái tiếp theo sẽ thú vị hơn'. Một video chưa đủ hay, ta kéo tiếp. Một video quá hay, ta cũng kéo tiếp. Cứ như vậy, 5 phút biến thành 50 phút", thạc sĩ Thành nói.
Nên làm gì để bảo vệ mắt?
Theo TS.BS Trần Đình Minh Huy, một quy tắc đơn giản nhưng hiệu quả để giảm mỏi mắt khi dùng thiết bị điện tử là quy tắc 20-20-20. Cụ thể, sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, nên nhìn ra xa khoảng 20 feet (tương đương 6 mét) trong ít nhất 20 giây để mắt được thư giãn. "Thực tế, không cần đo chính xác khoảng cách 6 mét, chỉ cần nhìn xa hết mức có thể để đưa mắt về trạng thái nghỉ ngơi", bác sĩ Huy nói.
Bác sĩ Huy cũng khuyến cáo nên giữ khoảng cách từ mắt đến màn hình điện thoại khoảng 30-40 cm và từ 50-70 cm đối với màn hình máy tính. Nếu chữ quá nhỏ, người dùng nên tăng kích thước chữ thay vì đưa màn hình lại gần mắt. Ngoài ra, không nên sử dụng thiết bị điện tử trong môi trường tối hoàn toàn mà cần duy trì nguồn sáng dịu từ 200-500 lux để giảm chênh lệch ánh sáng giữa màn hình và môi trường xung quanh. Duy trì thói quen sử dụng nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế tình trạng khô mắt khi phải nhìn màn hình trong thời gian dài.
Thạc sĩ Thành thì cho rằng người trẻ cần thiết kế lại môi trường sống như để điện thoại xa giường ngủ, bật chế độ không làm phiền, đặt giờ tắt ứng dụng, giảm độ sáng màn hình. Những thay đổi nhỏ này có thể giúp họ dần từ bỏ thói quen xấu và bảo vệ sức khỏe đôi mắt cũng như giấc ngủ.
