Chỉ một vết đứt tay khi nấu ăn, cú ngã trầy xước hay tai nạn lao động nhỏ cũng có thể khiến nhiều người lúng túng trong những phút đầu. Theo các chuyên gia, xử trí đúng ngay khi vết thương đang chảy máu không chỉ giúp hạn chế mất máu mà còn tạo tiền đề cho quá trình chăm sóc và hồi phục sau đó.
Điều quan trọng nhất là kiểm soát tình trạng chảy máu
Khi thấy máu chảy, phản xạ của nhiều người là tìm oxy già, thuốc đỏ hoặc bất kỳ loại thuốc nào có sẵn trong tủ y tế. Thậm chí, không ít người còn đắp lá cây, rắc bột cà phê hoặc bôi kem đánh răng với mong muốn máu ngừng chảy nhanh hơn. Thực tế, trong phần lớn các trường hợp vết thương hở do sinh hoạt, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát tình trạng chảy máu bằng các thao tác sơ cứu đúng. Khi máu được cầm hiệu quả, cơ thể sẽ có điều kiện hình thành cục máu đông tự nhiên, từ đó tạo nền tảng cho quá trình xử lý và chăm sóc vết thương ở những bước tiếp theo.
Sáu bước sơ cứu cần thực hiện trong những phút đầu
Theo khuyến cáo của các chuyên gia, đa số các vết thương hở trong sinh hoạt đều có thể được sơ cứu ban đầu theo sáu bước cơ bản dưới đây.
Bước 1: Giữ bình tĩnh và đánh giá nhanh tình trạng vết thương
Việc đầu tiên là xác định mức độ chảy máu và loại tổn thương. Nếu máu chỉ rỉ nhẹ hoặc chảy thành dòng nhỏ từ một vết cắt nông, người bị thương có thể được sơ cứu tại chỗ. Ngược lại, nếu máu đỏ tươi phun thành tia, chảy ồ ạt hoặc vết thương quá sâu, cần nhanh chóng tìm sự hỗ trợ y tế thay vì cố gắng xử lý tại nhà.
Bước 2: Rửa tay hoặc sử dụng găng sạch nếu có
Trước khi tiếp xúc với vết thương, người sơ cứu nên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Nếu có sẵn găng tay y tế dùng một lần, nên sử dụng để hạn chế đưa vi khuẩn từ tay vào vùng tổn thương. Đây là bước đơn giản nhưng thường bị bỏ qua trong các tình huống khẩn cấp.
Bước 3: Ép trực tiếp lên vị trí chảy máu bằng gạc sạch
Người sơ cứu nên dùng gạc vô khuẩn hoặc khăn sạch đặt trực tiếp lên vết thương rồi dùng lòng bàn tay ép liên tục trong khoảng 5 - 10 phút. Trong thời gian này, không nên liên tục nhấc gạc lên kiểm tra vì có thể làm bong cục máu đông vừa hình thành.
Bước 4: Nâng cao vùng bị thương nếu có thể
Đối với các vết thương ở tay hoặc chân và không có dấu hiệu gãy xương, việc nâng phần chi bị thương cao hơn vị trí tim có thể góp phần giảm lượng máu dồn đến vùng tổn thương, từ đó hỗ trợ quá trình cầm máu.
Bước 5: Không tự ý lấy dị vật hoặc áp dụng mẹo truyền miệng
Một số người có thói quen rút ngay mảnh kính, đinh hoặc các dị vật đang cắm trong vết thương. Tuy nhiên, hành động này có thể khiến mạch máu bị tổn thương nhiều hơn và làm tình trạng chảy máu trở nên nghiêm trọng. Trong trường hợp dị vật cắm sâu, nên giữ nguyên hiện trạng, cố định vùng tổn thương và nhanh chóng đưa người bị thương đến cơ sở y tế. Đây cũng là thời điểm tuyệt đối không nên áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.
Bước 6: Băng tạm sau khi máu đã được kiểm soát
Khi máu đã ngừng chảy hoặc giảm đáng kể, có thể dùng băng gạc sạch băng tạm để bảo vệ vết thương trong quá trình di chuyển hoặc chờ được chăm sóc tiếp theo. Các chuyên gia lưu ý, đây chỉ là bước bảo vệ ban đầu, chưa phải toàn bộ quy trình xử lý vết thương. Việc làm sạch và chăm sóc sau đó vẫn có vai trò quyết định đến quá trình hồi phục.
Những sai lầm tưởng vô hại nhưng có thể khiến vết thương lâu lành
Đắp lá cây lên vết thương là một trong những thói quen được truyền miệng từ lâu. Tuy nhiên, lá cây có thể mang theo đất, vi khuẩn hoặc nấm từ môi trường, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Tương tự, kem đánh răng hay dầu gió cũng không được thiết kế để sử dụng trên vết thương hở. Những sản phẩm này không có tác dụng cầm máu, thậm chí còn có thể gây kích ứng mô tổn thương. Ngoài ra, người dân cũng không nên tự ý dùng dây buộc chặt phía trên vết thương để cầm máu. Kỹ thuật garo chỉ được áp dụng trong một số trường hợp chảy máu nghiêm trọng và cần thực hiện đúng chuyên môn.
Những trường hợp cần được xử trí tại cơ sở y tế
Không phải mọi vết thương đều có thể xử lý hoàn toàn tại nhà. Người bị thương cần được thăm khám nếu máu vẫn chảy nhiều sau khoảng 10 - 15 phút ép trực tiếp liên tục, máu đỏ tươi phun thành tia, vết thương sâu hoặc nhìn thấy gân, cơ, xương; có dị vật cắm sâu; vết thương do động vật cắn hoặc vật sắc nhọn bẩn gây ra. Những trường hợp có biểu hiện chóng mặt, da tái, vã mồ hôi hoặc nghi ngờ sốc mất máu cũng cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Việc xử trí kịp thời không chỉ giúp kiểm soát tình trạng chảy máu mà còn giảm nguy cơ nhiễm trùng, đánh giá nhu cầu tiêm phòng uốn ván và thực hiện các can thiệp cần thiết nếu có.
Cầm máu đúng chỉ là bước khởi đầu
Theo các chuyên gia, sơ cứu đúng trong những phút đầu có ý nghĩa quan trọng nhưng chưa phải là toàn bộ quá trình xử lý vết thương hở. Sau khi máu đã được kiểm soát, vết thương vẫn cần được làm sạch, bảo vệ và chăm sóc phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm trùng cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hồi phục. Hiện nay, bên cạnh băng gạc truyền thống, một số giải pháp tạo màng polymer bảo vệ cũng được ứng dụng trong chăm sóc các vết thương hở nông sau sơ cứu. Đơn cử như HemaCut Spray, sản phẩm tạo lớp màng polymer trên bề mặt vết thương, hỗ trợ hạn chế tác động từ môi trường trong giai đoạn đầu sau khi cầm máu. Việc lựa chọn giải pháp chăm sóc cần căn cứ vào đặc điểm của từng loại vết thương và không thay thế việc thăm khám y tế trong các trường hợp tổn thương nghiêm trọng.
