TS.BS Lưu Chấn Quang, Trưởng khoa Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh tật, Viện Pasteur TP.HCM, cho biết đơn vị đặc biệt lo ngại trước xu hướng gia tăng của bệnh não mô cầu tại các tỉnh, thành phía Nam. Nếu trong năm 2024 toàn khu vực chỉ ghi nhận chưa đến 10 trường hợp mắc, số ca đã tăng lên trong năm 2025. Đến tuần dịch tễ thứ 23 của năm 2026, khu vực này ghi nhận 26 trường hợp mắc, tương đương trung bình mỗi tuần xuất hiện một ca bệnh mới.
Diễn tiến nhanh, nguy kịch trong vài giờ
TS.BS Lưu Chấn Quang cảnh báo: “Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất bởi tốc độ diễn tiến rất nhanh. Người bệnh có thể chỉ sốt, đau đầu vào buổi sáng nhưng đến chiều hoặc tối đã rơi vào tình trạng nguy kịch, thậm chí không qua khỏi nếu bệnh diễn tiến tối cấp.”
Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, với 13 nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, Y và W-135 chiếm hơn 90% số ca mắc. Theo BS Đinh Văn Thới, Viện Pasteur TP.HCM, dù có kháng sinh và vaccine, não mô cầu vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm màng não và nhiễm khuẩn nặng, có thể khiến người khỏe mạnh tử vong nhanh chóng.
Nhóm nguy cơ cao và tình hình dịch
Theo các nghiên cứu dịch tễ, trẻ dưới 1 tuổi và thanh thiếu niên từ 10-20 tuổi chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Tại khu vực phía Nam, thanh thiếu niên hiện có tỷ lệ mắc cao. Trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc, trong đó có 4 ca tử vong, tăng so với cùng kỳ năm trước. Các ca bệnh phân bố rải rác, tập trung nhiều tại Đông Nam Bộ.
Khu vực đông dân cư, môi trường chật chội, vệ sinh kém hoặc nơi có di chuyển dân cư thường xuyên là điểm nguy cơ cao lây lan dịch bệnh.
Dấu hiệu nhận biết và di chứng
Bệnh lây qua đường hô hấp bằng giọt bắn từ dịch tiết mũi họng. Triệu chứng khởi phát đột ngột: sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, mệt lả, cứng gáy. Một số trường hợp có phát ban xuất huyết, rối loạn ý thức, sốc nhiễm khuẩn hoặc hôn mê. BS Đinh Văn Thới cho biết bệnh có biểu hiện lâm sàng đa dạng, gồm viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm khớp, viêm màng ngoài tim. Ngay cả khi cứu sống, người bệnh có nguy cơ di chứng nặng như điếc, liệt, tổn thương thần kinh hoặc chậm phát triển trí tuệ.
Ban xuất huyết trên da là dấu hiệu đặc trưng, thường xuất hiện sau 1-2 ngày sốt, ban đầu là chấm nhỏ, nhanh chóng lan thành mảng lớn hình bản đồ hoặc bọng nước, màu đỏ thẫm hoặc tím, bờ không đều, có thể hoại tử trung tâm, tập trung ở hông và hai chi dưới. Khi có ban xuất huyết kèm sốt cao hoặc triệu chứng thần kinh, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Chẩn đoán và điều trị trong “thời điểm vàng” quyết định khả năng cứu sống và giảm biến chứng.
Phòng bệnh bằng vaccine và vệ sinh
Các chuyên gia khẳng định tiêm vaccine là biện pháp an toàn, hiệu quả và bền vững nhất. Hiện có nhiều loại vaccine phòng các nhóm huyết thanh phổ biến A, C, Y, W-135 và B. Phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch. Người trưởng thành thuộc nhóm nguy cơ cao cũng nên được tư vấn tiêm phòng.
Bên cạnh đó, người dân cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, súc miệng bằng dung dịch sát khuẩn, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống, đảm bảo nơi ở và làm việc thông thoáng. Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tăng cường vận động, giữ ấm cơ thể, đặc biệt trẻ nhỏ. Khi ho hoặc hắt hơi nên che miệng bằng khăn giấy hoặc đeo khẩu trang nếu mắc bệnh hô hấp. Hạn chế tập trung nơi đông người thời điểm dịch gia tăng và tránh tiếp xúc gần với người nghi ngờ mắc bệnh.
