Nhiều người cho rằng ăn hai bữa mỗi ngày giúp giảm cân và kiểm soát đường huyết, nhưng bác sĩ cảnh báo thói quen này có thể gây ra nhiều hệ lụy như sỏi mật, rối loạn đường huyết và mất cơ, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.
Trường hợp thực tế: Bà Trương 62 tuổi bị sỏi mật sau 6 tháng ăn 2 bữa
Bà Trương (62 tuổi) từng được nhiều người ngưỡng mộ vì chú trọng sức khỏe. Sau khi nghe bạn bè chia sẻ rằng “người xưa chỉ ăn hai bữa vẫn khỏe mạnh”, bà quyết định bỏ bữa tối và duy trì chế độ ăn hai bữa mỗi ngày. Mỗi sáng khoảng 9 giờ, bà ăn bánh bao, cháo và rau; đến 4 giờ chiều, bà ăn cơm với thức ăn, thậm chí nhiều hơn trước để tránh đói. Ba tháng đầu, cân nặng giảm gần 3kg, đường huyết lúc đói ổn định hơn. Tuy nhiên, trong lần khám sức khỏe định kỳ, bác sĩ phát hiện bà có sỏi mật nhỏ và chỉ số đường huyết sau ăn dao động nhiều hơn trước. Theo các bác sĩ, đây là tình huống không hiếm gặp ở những người tự ý thay đổi số bữa ăn mà không có sự tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng.
Ăn 2 bữa không phải là nhịn ăn gián đoạn
Nhiều người đánh đồng việc bỏ một bữa với phương pháp nhịn ăn gián đoạn (Intermittent Fasting). Thực tế, đây là hai khái niệm khác nhau. Các hình thức nhịn ăn gián đoạn có nguyên tắc rõ ràng về thời gian ăn, thời gian nhịn và vẫn đảm bảo tổng năng lượng cùng dưỡng chất cần thiết. Trong khi đó, nhiều người chỉ đơn giản bỏ bữa sáng hoặc bữa tối nhưng lại ăn nhiều hơn ở hai bữa còn lại vì quá đói. Kết quả là tổng lượng calo có thể không giảm đáng kể, trong khi nhịp sinh học và đồng hồ chuyển hóa của cơ thể bị xáo trộn.
Đường huyết biến động mạnh hơn sau mỗi bữa ăn
Theo các chuyên gia, khi duy trì ba bữa ăn đều đặn, lượng đường trong máu tăng giảm theo chu kỳ ổn định, giúp insulin tiết ra nhịp nhàng. Ngược lại, nếu khoảng cách giữa các bữa ăn kéo dài quá lâu, mỗi lần ăn người ta thường ăn nhiều hơn bình thường, khiến đường huyết sau ăn tăng nhanh, buộc cơ thể tiết nhiều insulin hơn. Đặc biệt ở người trên 45 tuổi hoặc đã có rối loạn chuyển hóa, tình trạng này lặp lại có thể khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn, dù chỉ số đường huyết lúc đói đôi khi vẫn bình thường.
Giảm cân nhanh nhưng giảm cả cơ và nước
Một trong những lý do khiến chế độ ăn hai bữa được yêu thích là cân nặng giảm nhanh trong những tháng đầu. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết phần cân nặng mất đi ban đầu không chỉ đến từ mỡ mà còn có thể bao gồm nước và khối cơ. Khi cơ thể phải nhịn ăn trong thời gian dài mà không được cung cấp đủ năng lượng và protein, quá trình phân hủy cơ có thể xảy ra để tạo năng lượng. Đối với người trung niên và cao tuổi, mất cơ làm giảm sức mạnh và tốc độ chuyển hóa cơ bản, khiến việc kiểm soát cân nặng về lâu dài khó khăn hơn. Nhiều người sau đó rơi vào tình trạng “chững cân”, và khi quay lại chế độ ăn cũ lại tăng cân nhanh hơn trước.
Dạ dày và túi mật không được nghỉ ngơi như nghĩ
Quan niệm “bỏ một bữa để dạ dày nghỉ” chưa hoàn toàn chính xác. Hệ tiêu hóa hoạt động theo nhịp sinh học: đến gần giờ ăn, dạ dày vẫn tiết axit và các cơ quan tiêu hóa vẫn chuẩn bị xử lý thức ăn. Nếu thường xuyên bỏ bữa, axit dạ dày tiết ra nhưng không có thức ăn để trung hòa, lâu dài có thể làm tăng nguy cơ đầy bụng, ợ chua hoặc viêm dạ dày. Tương tự, túi mật chỉ co bóp mạnh sau khi ăn để tống mật xuống ruột. Nhịn ăn kéo dài khiến mật lưu lại trong túi mật lâu hơn. Một số nghiên cứu cho thấy tình trạng ứ mật kéo dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật ở những người có yếu tố nguy cơ sẵn có, dù đây không phải nguyên nhân duy nhất.
Không phải ai cũng phù hợp với chế độ ăn hai bữa
Các chuyên gia cho rằng số bữa ăn lý tưởng không giống nhau ở tất cả mọi người. Người trẻ khỏe mạnh, hoạt động thể lực nhiều hoặc áp dụng nhịn ăn gián đoạn đúng cách dưới sự hướng dẫn của chuyên gia có thể đạt được lợi ích nhất định. Tuy nhiên, những người trên 45 tuổi, người mắc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh dạ dày, sỏi mật hoặc đang sử dụng thuốc điều trị mạn tính không nên tự ý cắt giảm bữa ăn nếu chưa được bác sĩ tư vấn.
Nguyên tắc dinh dưỡng thay vì chạy theo trào lưu
Thay vì quá tập trung vào số lượng bữa ăn, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nên ưu tiên các nguyên tắc sau: duy trì giờ ăn tương đối cố định mỗi ngày; ăn vừa đủ, khoảng 70-80% khả năng no; tăng rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đậu và các nguồn protein chất lượng như cá, thịt nạc, trứng, sữa; hạn chế đồ ăn nhiều đường, thực phẩm chế biến sẵn và chất béo bão hòa. Nếu muốn thử phương pháp giới hạn thời gian ăn (Time-Restricted Eating), nên thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia và vẫn đảm bảo đủ năng lượng cũng như dưỡng chất.
Lắng nghe cơ thể là nguyên tắc quan trọng nhất
Nếu sau khi thay đổi chế độ ăn, bạn thường xuyên gặp các triệu chứng như hoa mắt, mệt mỏi, tim đập nhanh, run tay, ợ nóng hoặc đau dạ dày, đó có thể là dấu hiệu cơ thể không thích nghi. Thay vì chạy theo những trào lưu như “ăn hai bữa”, “không ăn sau 12 giờ trưa” hay các chế độ ăn lan truyền trên mạng xã hội, điều quan trọng hơn là lựa chọn cách ăn uống phù hợp với tình trạng sức khỏe, độ tuổi và lối sống của chính mình. Bởi cuối cùng, không có một chế độ ăn nào phù hợp với tất cả mọi người. Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, duy trì đều đặn và đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể mới là nền tảng giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.
