Một bé gái 15 tuổi từng kiếm tiền từ TikTok và livestream bán hàng đã phải nhập viện điều trị tâm lý vì các triệu chứng lo âu, phụ thuộc nặng vào mạng xã hội (MXH). Đây là trường hợp điển hình được Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, Trung tâm chăm sóc sức khoẻ tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chia sẻ trong cuộc trao đổi về tác động của MXH đối với trẻ em.
Trẻ em và những tổn thương tâm lý từ mạng xã hội
Theo ThS Hoàng Quốc Lân, phần lớn tổn thương tâm lý ở trẻ diễn ra âm thầm, bắt đầu từ những thay đổi nhỏ. Nhiều em vốn tự tin, tích cực nhưng sau thời gian sử dụng MXH lại cảm thấy mình không đủ xinh đẹp, không đủ giỏi hoặc cuộc sống không bằng người khác. Việc tiếp xúc thường xuyên với hình ảnh chỉnh sửa và thành công phô bày trên mạng khiến trẻ hình thành tự ti, áp lực so sánh.
Nhiều trẻ thức đến 1-2 giờ sáng chỉ để xem video ngắn, ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung, động lực học tập và sức khỏe tâm thần. Một số trường hợp lo âu xã hội: trẻ thoải mái giao tiếp qua màn hình nhưng e ngại tiếp xúc trực tiếp.
Ca điển hình: Bé gái 15 tuổi kiếm tiền từ TikTok phải điều trị
ThS Hoàng Quốc Lân kể về một bệnh nhân nữ 15 tuổi lập kênh TikTok, livestream bán hàng và sản xuất video giải trí để tăng tương tác, kiếm thu nhập khá cao. Tuy nhiên, việc dành quá nhiều thời gian cho các nền tảng số đã ảnh hưởng nặng nề đến học tập và mối quan hệ gia đình. Khi không được sử dụng MXH theo ý muốn, em bứt rứt, khó chịu, cảm xúc thất thường, dễ nổi nóng, xuất hiện triệu chứng lo âu và phải điều trị tại bệnh viện.
Tại bệnh viện, em được hạn chế sử dụng điện thoại và MXH, phối hợp chặt chẽ với gia đình. Sức khỏe tâm thần dần cải thiện, nhưng khi giảm thời gian sử dụng, em lại hụt hẫng vì đã quen với sự chú ý, lời khen và cảm giác thành công trên mạng.
"Nghiện" chỉ là phần nổi của tảng băng chìm
ThS Hoàng Quốc Lân nhấn mạnh: "Nhiều người cho rằng hậu quả lớn nhất là nghiện mạng, nhưng tôi nghĩ 'nghiện' chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Điều đáng lo ngại hơn là những thay đổi lâu dài về nhận thức và cảm xúc." Trẻ có thể hình thành nhận thức méo mó về bản thân, thế giới xung quanh, giảm khả năng kiên nhẫn, mất tự tin. Do não bộ trẻ đang phát triển, các tác động này sâu sắc và kéo dài hơn so với người trưởng thành.
Không nên cấm MXH mà cần giáo dục và đồng hành
Trước câu hỏi có nên cấm trẻ sử dụng MXH, ThS Hoàng Quốc Lân cho rằng cấm không hiệu quả. "Nếu cấm một nền tảng, trẻ có thể chuyển sang nền tảng khác, hoặc dùng tài khoản người thân, khai gian tuổi. Việc cấm kích thích tính tò mò, khiến trẻ lén lút sử dụng, luôn lo lắng, phòng vệ." Thay vào đó, giáo dục là giải pháp hiệu quả nhất: định hướng, đồng hành cùng trẻ, giúp các em sử dụng MXH an toàn, có trách nhiệm và hiệu quả.
Vai trò của người lớn và nhà trường
ThS Hoàng Quốc Lân nhấn mạnh sự thay đổi phải đến từ người lớn. "Trẻ em đang bước vào môi trường do người lớn tạo ra, nhưng chưa đủ kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ." Ông so sánh MXH như một thành phố lớn: không thể cấm trẻ ra đường, nhưng cũng không thể mặc định trẻ biết tham gia giao thông an toàn. Cha mẹ cần tự hỏi liệu mình đang giúp con an toàn hơn hay khiến con phụ thuộc vào sự kiểm soát. Mục tiêu cuối cùng là giúp trẻ tự quản lý bản thân khi trưởng thành.
Nhà trường cần tổ chức hoạt động ngoại khóa, tuyên truyền an toàn mạng, nhận diện lừa đảo, bắt nạt trực tuyến. Đồng thời xây dựng môi trường học tập tích cực, tạo cơ hội kết nối trực tiếp, hình thành mối quan hệ lành mạnh. Khi trẻ có môi trường giao tiếp thực tế phong phú, các em sẽ ít phụ thuộc vào không gian mạng.
Nhóm tuổi cần quan tâm nhất: 10-15 tuổi
Theo chuyên gia, nhóm từ 10 đến 15 tuổi là giai đoạn trẻ đặt nhiều câu hỏi về bản thân: "Tôi là ai?", "Mọi người nghĩ gì về tôi?", "Tôi có được chấp nhận không?". Thuật toán MXH tác động mạnh vào nhu cầu đó. Chỉ một bình luận tiêu cực cũng có thể khiến trẻ suy nghĩ rất lâu và tin rằng đó là sự thật, ảnh hưởng đến lòng tự trọng và hình ảnh bản thân trong thời gian dài.
