80% hộ gia đình châu Âu không có điều hòa giữa nắng nóng kỷ lục
Các đợt nắng nóng dữ dội đang xuất hiện thường xuyên hơn ở châu Âu, khiến hàng triệu người phải chật vật thích nghi với mức nhiệt độ khắc nghiệt và liên tục phá vỡ các kỷ lục. Tuy nhiên, điều hòa không khí vẫn là thứ xa xỉ hiếm hoi trong các ngôi nhà ở châu Âu. Theo thống kê, chỉ khoảng 20% hộ gia đình châu Âu có điều hòa, trong khi con số này ở Mỹ là gần 90%. Nhiều cư dân phải chống chọi với cái nóng thiêu đốt bằng quạt điện, túi đá và tắm nước lạnh.
Nguyên nhân châu Âu thiếu điều hòa
Một phần lớn nguyên nhân là do lịch sử: nhiều quốc gia châu Âu ít có nhu cầu làm mát, đặc biệt là ở phía bắc. Các đợt nắng nóng trước đây hiếm khi đạt đến mức nhiệt độ cao kéo dài như hiện nay. Brian Motherway, người đứng đầu Văn phòng Hiệu quả Năng lượng và Chuyển dịch Toàn diện tại Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cho biết: “Tại châu Âu, chúng tôi đơn giản là không có truyền thống dùng điều hòa bởi vì cho đến thời gian tương đối gần đây, nó chưa phải là một nhu cầu lớn”.
Điều hòa nhiệt độ theo truyền thống được coi là xa xỉ hơn là nhu cầu thiết yếu, đặc biệt khi chi phí lắp đặt và vận hành rất tốn kém. Chi phí năng lượng ở nhiều nước châu Âu cao hơn ở Mỹ, trong khi thu nhập có xu hướng thấp hơn. Ngoài ra, kiến trúc cũng đóng vai trò quan trọng. Một số tòa nhà ở Nam Âu được xây dựng với tường dày, cửa sổ nhỏ để thích ứng với nóng, giúp giảm nhu cầu làm mát nhân tạo. Tuy nhiên, ở các khu vực khác, nhà cửa không được thiết kế để chống nóng. “Chúng tôi chưa từng có thói quen nghĩ về việc làm thế nào để giữ mát vào mùa hè. Đây thực sự là một hiện tượng tương đối gần đây”, ông Motherway nói thêm.
Thủ tục hành chính và chính sách khí hậu
Thủ tục hành chính cũng là rào cản. Richard Salmon, giám đốc Công ty Điều hòa Không khí tại Anh, chia sẻ các cơ quan chức năng thường từ chối đơn xin lắp đặt điều hòa “trên cơ sở diện mạo thẩm mỹ bên ngoài của cục nóng, đặc biệt là ở các khu vực bảo tồn hoặc trên các tòa nhà được xếp hạng di sản”. Bên cạnh đó, châu Âu đã cam kết trung hòa khí hậu vào năm 2050, và sự gia tăng máy điều hòa sẽ gây khó khăn cho các mục tiêu này. Điều hòa không chỉ ngốn năng lượng mà còn đẩy hơi nóng ra ngoài. Một nghiên cứu ở Paris cho thấy chúng có thể làm tăng nhiệt độ bên ngoài từ 2°C đến 4°C, đặc biệt nghiêm trọng ở các thành phố mật độ cao. Năm 2022, Tây Ban Nha đã quy định điều hòa nơi công cộng không được đặt dưới 27°C để tiết kiệm năng lượng.
Thay đổi tư duy và giải pháp
Thái độ đối với điều hòa đang thay đổi khi châu Âu ấm lên nhanh gấp đôi phần còn lại của thế giới. Yetunde Abdul, giám đốc Hội đồng Công trình Xanh Vương quốc Anh, nhấn mạnh: “Ngôi nhà của chúng ta cần phải có khả năng chống chịu không chỉ với cái lạnh, mà còn với cái nóng ngày càng tàn khốc”. Số lượng máy điều hòa tại EU dự kiến tăng lên 275 triệu chiếc vào năm 2050, gấp đôi so với 2019. Ông Salmon cho biết: “Trong 5 năm qua, các yêu cầu tư vấn từ hộ gia đình đã tăng hơn gấp 3 lần. Riêng đợt nắng nóng này đã đẩy mọi thứ tăng vọt… Mọi người đơn giản là không thể làm việc hay sinh hoạt khi họ đang bị thiêu đốt vào lúc 3 giờ sáng”.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo điều hòa chạy bằng nhiên liệu hóa thạch tạo ra vòng luẩn quẩn: làm tăng ô nhiễm, tăng nhiệt độ. Radhika Khosla, phó giáo sư tại Đại học Oxford, gọi đây là “một vòng luẩn quẩn của việc biến đổi khí hậu ngày càng tồi tệ hơn”. Giải pháp là các quốc gia cần có quy định nghiêm ngặt về hiệu suất hệ thống làm mát. Ông Motherway kết luận: “Bởi vì mỗi chiếc điều hòa được bán ra ngày hôm nay sẽ khóa chặt lượng điện năng tiêu thụ và lượng khí thải trong vòng 1-2 thập niên tới. Vì vậy, điều quan trọng là chúng ta phải làm đúng ngay từ lần đầu tiên”.
