Tuổi thọ không chỉ phụ thuộc vào di truyền mà còn bị ảnh hưởng lớn bởi những thói quen hàng ngày. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các hành vi tưởng chừng vô hại như uống ít nước, ngồi quá lâu hay ngủ thất thường có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính và tử vong sớm. Dưới đây là 5 thói quen phổ biến được chuyên gia cảnh báo có thể rút ngắn tuổi thọ nếu kéo dài.
Uống không đủ nước
Nước đóng vai trò quan trọng trong hầu hết hoạt động sống. Khi không uống đủ nước, thận phải làm việc kém hiệu quả, tăng nguy cơ sỏi thận, nhiễm trùng đường tiết niệu và suy giảm chức năng thận. Mất nước cũng là nguyên nhân phổ biến gây táo bón do giảm nhu động ruột và làm phân khô cứng. Sức khỏe răng miệng bị ảnh hưởng khi lượng nước bọt giảm, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây hôi miệng và sâu răng.
Các chuyên gia lưu ý rằng nước là thành phần quan trọng của sụn khớp và đĩa đệm cột sống. Mất nước kéo dài có thể làm giảm khả năng giảm xóc của khớp, dẫn đến đau nhức và hạn chế vận động. Duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Ngồi quá lâu, ít vận động
Lối sống ít vận động là một trong những thói quen của người đoản thọ phổ biến nhất hiện nay. Chuyên gia Bradley Elliott cho biết nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần chuyển từ trạng thái gần như không vận động sang đi bộ nhanh khoảng 75 phút mỗi tuần cũng có thể kéo dài tuổi thọ thêm khoảng hai năm. Tuy nhiên, tập thể dục đều đặn chưa đủ để bù đắp hoàn toàn tác động tiêu cực của việc ngồi liên tục nhiều giờ mỗi ngày. Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận lối sống ít vận động liên quan đến nguy cơ tử vong sớm do nhiều nguyên nhân.
Các chuyên gia khuyến nghị nên đứng dậy vận động sau mỗi 30 phút ngồi làm việc. Những hoạt động đơn giản như đi bộ ngắn, leo cầu thang hoặc di chuyển quanh nơi làm việc cũng mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.
Ăn ít rau, nhiều thực phẩm chế biến
Chế độ ăn uống ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ. Một nghiên cứu theo dõi gần 100.000 người trong suốt 30 năm cho thấy những người bước vào tuổi 70 mà vẫn khỏe mạnh, không mắc bệnh mạn tính thường có điểm chung là ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt. Ngược lại, họ tiêu thụ ít thịt chế biến sẵn, thực phẩm chiên rán, đồ ăn nhiều đường và chất béo chuyển hóa. Theo chuyên gia Bradley Elliott, điều này không có nghĩa là phải ăn chay hoặc loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ. Điều quan trọng là duy trì chế độ ăn cân bằng, ưu tiên thực phẩm tươi và hạn chế đồ chế biến sẵn.
Ngoài chất lượng thực phẩm, lượng thức ăn và thời điểm ăn uống cũng ảnh hưởng đến quá trình lão hóa. Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy hạn chế calo hợp lý hoặc nhịn ăn gián đoạn có thể mang lại lợi ích cho tuổi thọ, dù cần thêm nghiên cứu dài hạn trên người.
Thức khuya, ngủ không đúng giờ
Nhiều người cho rằng chỉ cần ngủ đủ số giờ là đủ, nhưng các nghiên cứu cho thấy tính ổn định của giấc ngủ cũng quan trọng không kém. Một nghiên cứu trên khoảng 500.000 người tại Anh ghi nhận những người có lịch ngủ không đều đặn có nguy cơ tử vong sớm cao hơn hơn 50% so với nhóm duy trì giờ ngủ và giờ thức ổn định. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy những người làm việc theo ca hoặc thường xuyên thay đổi giờ giấc sinh hoạt có nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ cao hơn.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến nghị người trưởng thành nên ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm, đồng thời cố gắng duy trì thời gian đi ngủ và thức dậy tương đối cố định để hỗ trợ sức khỏe thể chất và tinh thần.
Căng thẳng kéo dài
Căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe toàn thân. Theo chuyên gia Bradley Elliott, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy các sang chấn tâm lý từ sớm như mất người thân, bị bỏ bê hoặc lạm dụng có thể làm tăng tình trạng viêm mạn tính trong cơ thể, từ đó gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý và tử vong sớm. Ngược lại, những người có khả năng thích nghi tốt trước áp lực cuộc sống thường có nguy cơ tử vong thấp hơn. Một số nghiên cứu cho thấy chỉ sau khoảng 8 tuần tập yoga thường xuyên, khả năng phục hồi tâm lý của người lớn tuổi đã được cải thiện đáng kể.
Bên cạnh đó, các mối quan hệ xã hội cũng đóng vai trò quan trọng đối với tuổi thọ. Nghiên cứu cho thấy những người trên 65 tuổi duy trì giao tiếp xã hội hằng ngày có khả năng sống thêm ít nhất 5 năm cao gấp khoảng 3 lần so với những người sống khép kín và ít tương tác với cộng đồng.
