Ngày 22/7/2026, thông tin từ các chuyên gia y tế cho thấy khoảng 15 triệu người Việt Nam đang mắc các rối loạn tâm thần. Nhiều người chỉ tìm đến bác sĩ khi lo âu, mất ngủ kéo dài nhiều tháng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống. Các chuyên gia nhấn mạnh việc phân biệt giữa stress thông thường và bệnh lý tâm thần là rất quan trọng để có hướng can thiệp kịp thời.
Từ cáu gắt vô cớ đến nghe tiếng nói trong đầu
Chị N.T.M.T (28 tuổi, Đồng Tháp) chia sẻ vào cuối năm ngoái, chị bắt đầu có những thay đổi bất thường về tâm lý. Từ một người ít nóng giận, chị trở nên dễ cáu gắt vì những chuyện nhỏ, tâm trạng thất thường và khó kiểm soát cảm xúc. “Suốt khoảng nửa năm, tôi ăn uống mất kiểm soát, tăng 10 kg chỉ trong vài tháng. Tinh thần ngày càng sa sút, không còn hứng thú với mọi thứ xung quanh và thường xuyên khóc. Đỉnh điểm là tôi đau đầu, buồn nôn liên tục sau khi ăn, mất ngủ kéo dài, rối loạn kinh nguyệt và luôn bị những suy nghĩ tiêu cực bủa vây”, chị T. kể.
Trường hợp khác, chị N.N.N.H (24 tuổi, TP.HCM) có biểu hiện nghiêm trọng hơn như nhiều lần xuất hiện ảo giác, nghe thấy giọng nói trong đầu, kèm đau đầu, chán ăn, mất ngủ và dần mất kết nối với những người xung quanh. Sau thăm khám, chị được chẩn đoán mắc rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm nặng. “Tôi để ý thấy bệnh của mình dường như có xu hướng tái phát theo chu kỳ khoảng 5 năm, dù cũng không rõ nguyên nhân. Đến giờ, tình trạng không hẳn tốt nhưng cũng không quá xấu. Khi bận rộn với công việc, tôi ít nghĩ đến những điều đó. Nhưng cứ có thời gian rảnh là các triệu chứng và suy nghĩ ấy lại quay trở lại”, chị H. chia sẻ.
Một ngày, một tuần stress vẫn ổn, nhưng hai tuần thì nên xem lại
Thạc sĩ Khoa học tâm lý Nguyễn Phước Cát Phượng, chuyên gia tại Trung tâm tâm lý và sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Phương Nam (TP.HCM), cho biết trong bối cảnh sức khỏe tinh thần ngày càng được quan tâm, việc trang bị kỹ năng nhận diện và chuyển hóa stress giúp mỗi cá nhân làm việc hiệu quả hơn và góp phần xây dựng môi trường làm việc lành mạnh. Trước khi rơi vào trạng thái kiệt sức, cơ thể thường phát tín hiệu cảnh báo sớm như mất ngủ kéo dài, mệt mỏi dù đã nghỉ ngơi, đau đầu, đau cổ vai gáy, khó tập trung, dễ cáu gắt hoặc mất hứng thú với các hoạt động yêu thích. Tuy nhiên, do vẫn hoàn thành công việc, nhiều người chủ quan bỏ qua các dấu hiệu này.
“Một ngày làm việc căng thẳng, một tuần chạy dự án áp lực hay vài đêm mất ngủ chưa hẳn là vấn đề đáng báo động. Tuy nhiên, nếu nhiều dấu hiệu trên kéo dài trên 2 tuần và không có dấu hiệu cải thiện, đó là lúc chúng ta nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn thay vì tiếp tục cố gắng chịu đựng một mình”, chuyên gia Cát Phượng nhấn mạnh.
Cần phân biệt giữa vấn đề tâm lý và bệnh lý tâm thần
Bác sĩ chuyên khoa 1, thạc sĩ tâm lý lâm sàng và y khoa Đoàn Nhật Trung, Phó khoa Khám bệnh, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á (Vĩnh Long), cho biết không phải ai lo âu, căng thẳng cũng mắc bệnh tâm thần. Nhiều trường hợp chỉ là rối loạn tâm lý, nhưng nếu kéo dài vẫn có thể gây ra nhiều triệu chứng trên cơ thể.
Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyên Phi Yến, Khoa Tâm thể, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), mọi người cần chú ý phân biệt stress và rối loạn tâm thần để không chủ quan trước sức khỏe tinh thần. Stress thông thường là phản ứng tự nhiên, tạm thời của cơ thể và tâm trí trước thách thức. Nó thường tự giới hạn, giảm khi tác nhân gây stress qua đi và không gây suy giảm chức năng nghiêm trọng. Người bệnh có thể lo lắng thoáng qua, khó ngủ tạm thời, cáu gắt nhẹ, nhưng vẫn duy trì được hoạt động hằng ngày.
Rối loạn tâm thần cần điều trị (như trầm cảm, lo âu rối loạn) có đặc điểm: Thời gian kéo dài (≥ 2 tuần cho trầm cảm, ≥ 6 tháng cho rối loạn lo âu lan tỏa - GAD). Mức độ nghiêm trọng và suy giảm chức năng rõ rệt (ảnh hưởng công việc, học tập, mối quan hệ). Triệu chứng cốt lõi: mất hứng thú kéo dài, ý tưởng tự hại, hoảng loạn tái phát, ám ảnh cưỡng chế… Không tự khỏi mà cần can thiệp chuyên môn (thuốc, liệu pháp).
“Dù là vấn đề tâm lý hay tâm thần, nếu các triệu chứng gây hậu quả hoặc làm người bệnh không còn kiểm soát được cuộc sống thì đều cần được thăm khám”, bác sĩ Trung lưu ý.
