Mỗi dịp nghỉ hè, nhiều phụ huynh băn khoăn nên cho con học thêm môn gì, đăng ký lớp kỹ năng nào hay làm bao nhiêu bộ đề để không bị tụt lại khi năm học mới bắt đầu. Tuy nhiên, bên cạnh việc bổ sung kiến thức, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để não bộ của trẻ phát triển toàn diện.
Thùy trán - trung tâm điều hành não bộ
Thùy trán (prefrontal cortex) được xem là "trung tâm điều hành" của não bộ, chịu trách nhiệm về khả năng tập trung, kiểm soát cảm xúc, tư duy logic, lập kế hoạch và đưa ra quyết định. Vùng não này có thể rèn luyện, đặc biệt trong giai đoạn từ 6 đến 18 tuổi - thời kỳ não bộ phát triển mạnh mẽ.
Nếu biết tận dụng thời gian nghỉ hè, cha mẹ hoàn toàn có thể giúp con hình thành nhiều thói quen có lợi cho não bộ thông qua những việc rất đơn giản trong cuộc sống hằng ngày.
1. Dành 10 phút mỗi ngày để thả lỏng đầu óc
Nhiều người nghĩ ngồi ngẩn ngơ là lãng phí thời gian, nhưng thực tế những khoảng thời gian tưởng như "không làm gì" lại giúp não bộ sắp xếp và kết nối thông tin. Khi tâm trí thư giãn, não chuyển sang trạng thái hoạt động đặc biệt gọi là "mạng lưới mặc định", tạo điều kiện hình thành ý tưởng mới và củng cố trí nhớ. Vì vậy, đôi khi cho trẻ một khoảng nghỉ ngắn còn hiệu quả hơn việc liên tục học tập.
2. Để trẻ tự phụ trách một dự án mùa hè
Cha mẹ có thể giao cho con một nhiệm vụ hoàn chỉnh như lên kế hoạch cho chuyến du lịch của gia đình, theo dõi quá trình phát triển của một loại cây, quan sát côn trùng hoặc quản lý khoản chi tiêu trong một tuần. Ban đầu, trẻ có thể lúng túng, nhưng sau vài lần thực hiện sẽ dần học được cách lập kế hoạch, sắp xếp công việc, cân nhắc lợi ích và dự đoán những tình huống có thể xảy ra. Đây đều là những kỹ năng quan trọng mà thùy trán đảm nhiệm.
3. Khuyến khích vận động đa dạng
Những bài tập như nhảy dây một chân, nhảy ngược, nhảy chéo hay thay đổi liên tục các động tác không chỉ rèn luyện thể lực mà còn buộc não phải tính toán và điều khiển chuyển động liên tục. Việc này giúp tăng lượng máu và oxy lên não, đồng thời kích thích vùng não phụ trách lập kế hoạch vận động hoạt động tích cực hơn.
4. Bổ sung chất béo tốt cho não
Lớp bao bọc các tế bào thần kinh trong não được cấu tạo chủ yếu từ chất béo có lợi. Vì vậy, trong mùa hè, cha mẹ nên tăng cường cho trẻ ăn thực phẩm giàu Omega-3 như cá hồi, cá thu hoặc bổ sung dầu hạt lanh, quả óc chó với lượng phù hợp. Đây là những nguồn dinh dưỡng quan trọng giúp não bộ phát triển và duy trì hoạt động ổn định.
5. Ưu tiên thức uống tốt cho não
Việt quất chứa nhiều anthocyanin - hợp chất chống oxy hóa hỗ trợ hoạt động của não bộ. Sô cô la đen với hàm lượng ca cao từ 70% trở lên giàu flavanol, giúp cải thiện lưu lượng máu lên não. Một ly sinh tố kết hợp việt quất với ca cao vào buổi chiều không chỉ đổi vị mà còn là lựa chọn lành mạnh hơn nhiều so với trà sữa hay nước ngọt.
6. Hạn chế nước ngọt và uống đủ nước
Chỉ cần cơ thể thiếu khoảng 2% lượng nước cần thiết, khả năng tập trung, ghi nhớ và suy luận của não đã suy giảm đáng kể. Trong khi đó, nhiều trẻ vào kỳ nghỉ hè thường xuyên uống trà đóng chai, nước ngọt có gas hoặc đồ uống nhiều đường. Một chai nước ngọt 500 ml có thể chứa lượng đường tương đương hơn chục viên đường nhỏ, khiến đường huyết biến động mạnh và làm cơ thể dễ mất nước hơn. Thay vào đó, cha mẹ có thể chuẩn bị nước lọc, nước chanh hoặc đồ uống ít đường để giúp trẻ duy trì trạng thái tốt nhất cho não bộ.
7. Cho trẻ tự nấu một món ăn mỗi tuần
Từ việc chuẩn bị nguyên liệu, cắt thái, nêm nếm cho đến xử lý tình huống phát sinh trong lúc nấu ăn đều đòi hỏi trẻ phải quan sát, lập kế hoạch và giải quyết vấn đề. Chính quá trình này giúp khả năng tư duy logic và ứng biến được rèn luyện một cách tự nhiên mà không tạo cảm giác đang học.
8. Chơi trò buộc não đổi cách suy nghĩ
Cha mẹ có thể khuyến khích trẻ thử đọc ngược một đoạn văn, đánh răng bằng tay không thuận hoặc thực hiện công việc quen thuộc theo cách hoàn toàn mới. Những thay đổi nhỏ này khiến não không thể hoạt động theo "lối mòn" cũ mà buộc phải hình thành các kết nối thần kinh mới, từ đó tăng tính linh hoạt trong tư duy.
9. Dành thời gian cho trò chơi chiến thuật
Các trò như cờ vây, cờ vua, cờ tướng hay trò chơi bàn cờ yêu cầu người chơi dự đoán nhiều nước đi tiếp theo đều giúp rèn luyện khả năng lập kế hoạch và suy nghĩ chiến lược. Nhiều phụ huynh nhận thấy trẻ thường xuyên chơi các trò này có xu hướng kiên nhẫn hơn, biết phân tích vấn đề và cân nhắc nhiều phương án trước khi đưa ra quyết định.
10. Ngủ đủ giấc là điều quan trọng nhất
Trong tất cả các thói quen kể trên, giấc ngủ được xem là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến sự phát triển của não bộ. Phần lớn quá trình phục hồi và hoàn thiện chức năng của thùy trán diễn ra trong giai đoạn ngủ sâu. Sau một năm học phải thức khuya ôn bài, kỳ nghỉ hè chính là cơ hội để trẻ lấy lại nhịp sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc và giúp não bộ được "nạp lại năng lượng".
Thay vì cố lấp kín kỳ nghỉ bằng những lớp học và bài tập, cha mẹ có thể dành nhiều thời gian hơn để giúp con hình thành những thói quen tốt trong sinh hoạt hằng ngày. Những thay đổi tưởng chừng rất nhỏ như ngủ đủ giấc, vận động, tự nấu ăn hay học cách lập kế hoạch đều góp phần rèn luyện khả năng tư duy, kiểm soát cảm xúc và tính tự lập. Đây cũng là những nền tảng quan trọng giúp trẻ không chỉ học tốt hơn khi trở lại trường mà còn phát triển bền vững trong chặng đường dài phía trước.
