Ngòi Trườn: Từ vùng đất khó đến bản làng trù phú giữa đại ngàn
Tôi trở lại Ngòi Trườn vào một ngày cuối xuân, khi mặt trời vừa nhô lên khỏi mỏm núi, những tia nắng đầu tiên xuyên qua màn sương sớm, tô điểm cho những cánh rừng đại ngàn bao quanh bản như những cánh cung khổng lồ ôm ấp lấy xóm nhỏ. Sự ngỡ ngàng cứ cuốn lấy tâm trí tôi khi so sánh với lần đầu đặt chân đến đây gần chục năm trước.
Lần ấy, con đường vượt dãy núi chỉ là một vệt đất đỏ nhỏ hẹp và dốc đứng, xe máy gầm rú mỏi mệt cũng khó lòng vượt qua những "sống trâu" lầy lội ngày mưa lũ. Giờ đây, chiếc ô tô bon bon lăn bánh trên con đường bê tông phẳng lì, uốn lượn đưa khách đến tận cổng nhà dân.
Những người tiên phong và triết lý "ấm bụng chịu khó tay"
Chúng tôi dừng chân tại nhà bà Hoàng Già Rèn, người được coi là "pho sử sống" của bản. Bà Rèn năm nay đã 75 tuổi nhưng đôi mắt vẫn tinh nhanh. Đón chúng tôi bằng nụ cười đôn hậu với chén trà thơm đậm vị rừng, bà bồi hồi nhớ lại những ngày đầu tiên đặt chân đến đây vào khoảng năm 1979.
Gia đình bà là hộ đầu tiên di cư từ Hà Giang về mảnh đất Minh Thanh này. Ngày ấy, nơi đây chỉ có cây dại và thú rừng. Thấy đất đai màu mỡ, suối nước trong lành nên gia đình bà quyết định dừng chân. Bà luôn dạy con cháu: "Muốn ấm cái bụng thì phải chịu khó cái tay, có sức người thì đá sỏi cũng thành cơm".
Cùng gia đình bà Rèn còn có gia đình bà Giàng Già Rưởi và Cháng Già Siu cũng tìm đến đây an cư. Bà Rưởi nhớ lại, lúc đó họ gọi nơi này là vùng đất khó bởi biệt lập với thế giới bên ngoài. Những ngày đầu, khó khăn chồng chất khó khăn.
- Họ cùng nhau chặt nứa, tre dựng nhà tạm
- Ban ngày dồn sức khai hoang ruộng bậc thang
- Tối đến quây quần bên bếp lửa, ăn bát cơm độn sắn bàn chuyện làm ăn
Cứ thế, sau những vụ sắn, ngô, lúa, họ lại vun trồng thêm rau màu, nuôi con lợn, con gà. Mỗi tuần, đồng bào Nùng lại cùng nhau vượt dốc chở nông sản ra phiên chợ xã đổi lấy nhu yếu phẩm. Cuộc sống tuy vất vả nhưng họ luôn đoàn kết, người đến trước giúp người đến sau từ hạt giống đến kinh nghiệm canh tác.
Điện lưới về bản và sự thay đổi nhận thức
Từ 3 hộ khai hoang ban đầu, đến nay, Ngòi Trườn đã phát triển thành một cộng đồng với 38 hộ, 207 nhân khẩu, 99% dân tộc Nùng. Dẫn chúng tôi đi trên con đường nội thôn sạch đẹp, bà Chu Thị Thanh Nga, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Ngòi Trườn, phấn khởi chia sẻ:
"Năm 2020, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, con đường mòn từ trung tâm xã lên thôn được mở rộng, phá cua, hạ dốc và đổ bê tông phẳng lì. Nhưng niềm vui lớn nhất là điện lưới quốc gia được kéo về mang đến ánh sáng cho bản, thoát khỏi lạc hậu bao đời".
Ánh điện về không chỉ thắp sáng những nếp nhà sàn mà còn làm "bừng sáng" nhận thức của người dân. Có điện, tivi xuất hiện trong phòng khách, tủ lạnh đặt trong gian bếp. Nhiều gia đình được Nhà nước hỗ trợ thiết bị nghe nhìn khiến cuộc sống như sang một trang mới.
Người Nùng Ngòi Trườn bắt đầu tiếp cận với thông tin thời sự, học hỏi kỹ thuật lâm nghiệp, chăn nuôi qua các chương trình khuyến nông. Bà Nga chia sẻ: "Bây giờ khác xưa rồi, đau ốm là ra trạm y tế, xuống bệnh viện chứ không còn mời thầy cúng như trước. Những tập tục lạc hậu dần bị bãi bỏ, thay vào đó là nếp sống văn minh".
Những mô hình kinh tế làm giàu và bảo tồn văn hóa
Bà Nga đưa chúng tôi đến thăm những mô hình kinh tế điển hình của bản và khẳng định: "Người Nùng Ngòi Trườn giờ không chỉ đủ ăn mà còn biết làm giàu. Nhà nào cũng có vườn, có ruộng, có rừng. Bình quân mỗi hộ có từ 2 -3 ha rừng sản xuất, chủ yếu là cây keo lấy gỗ".
Chúng tôi ghé thăm ngôi nhà khang trang, bề thế của anh Hoàng Văn Thanh, một "triệu phú" của bản. Vừa qua, anh Thanh khai thác một chu kỳ rừng liên doanh với diện tích 4 ha, thu về tới 400 triệu đồng. Nhờ kiên trì bám rừng, gia đình anh đã có của ăn, của để, nuôi dạy con cái học hành đến nơi đến chốn.
Bà Nga khẳng định, đổi thay lớn nhất ở thôn Ngòi Trườn không chỉ là vật chất, mà là nhận thức của người dân đã chuyển biến tích cực. Họ nỗ lực vượt khó vươn lên làm giàu cho gia đình và quê hương. Từ chăn nuôi và trồng rừng, nhiều hộ đã có thu nhập trên 100 triệu đồng/năm.
Đặc biệt, văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Nùng vẫn được người dân nơi đây bảo tồn và giữ gìn:
- Dệt vải, nhuộm chàm, thêu trang phục dân tộc
- Những làn điệu hát giao duyên, hát Lượn, hát Sli vẫn ngân vang trong mỗi dịp hội bản
Những giá trị văn hóa này như sợi dây vô hình thắt chặt tình làng nghĩa xóm, gìn giữ "hồn cốt" của người Nùng giữa đại ngàn xanh.
Ánh nắng ấm áp và tương lai tươi sáng
Rời Ngòi Trườn khi nắng đã lên cao, đổ vàng trên những đồi keo, tôi vẫn nhớ mãi nụ cười của bà Rèn, bà Rưởi và ánh mắt tự tin của những người trẻ như anh Thanh. Ngòi Trườn hôm nay không còn là bản nhỏ nghèo khó năm nào.
Nắng ấm đã về, sưởi ấm những cánh rừng, sưởi ấm những ngôi nhà và sưởi ấm cả ước vọng về một tương lai tươi sáng hơn nữa trên vùng đất Minh Thanh. Câu chuyện của Ngòi Trườn là minh chứng sống động cho sự chuyển mình của các bản làng vùng cao, nơi ý chí và sự chăm chỉ đã biến "đá sỏi thành cơm" như lời dạy của những người đi trước.
