Hang Tám Cô: Cuộc đoàn tụ sau hơn nửa thế kỷ nhờ công nghệ ADN
Ngày 8 tháng 11 năm 2025, tại Hang Tám Cô thuộc xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị, một buổi lễ truy điệu và an táng đặc biệt đã được tổ chức cho các hài cốt liệt sĩ vừa được tìm thấy. Nơi đây, vào ngày 14 tháng 11 năm 1972, đã chứng kiến sự hy sinh anh dũng của 8 thanh niên xung phong và 5 chiến sĩ pháo binh khi họ đang thực hiện nhiệm vụ trên tuyến đường 20 - Quyết thắng.
Phát hiện từ đợt tìm kiếm quy mô
Kết quả này bắt nguồn từ đợt tìm kiếm và quy tập do Đội 589 thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị thực hiện từ ngày 1 đến 15 tháng 10 năm 2025. Trong quá trình địa phương tiến hành tôn tạo và chỉnh trang khu di tích, ngay tại vị trí cửa hang cũ bị sập, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều di vật cùng phần hài cốt của các liệt sĩ đã hy sinh từ năm 1972.
Theo nguyện vọng của thân nhân, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã phối hợp với Công ty Cổ phần Gene Story để hỗ trợ xét nghiệm ADN thông qua nguồn xã hội hóa. Kết quả cho thấy 8 mẫu ADN trùng khớp với thân nhân của các liệt sĩ, qua đó xác định được danh tính của những người đã nằm lại trong lòng đất đá suốt hơn nửa thế kỷ.
Ngân hàng gien liệt sĩ: Hy vọng mới cho hàng nghìn gia đình
Cuộc đoàn tụ đẫm nước mắt tại Hang Tám Cô là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của phương pháp giám định ADN trong việc tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ. Tại buổi lễ, Đại tá Trần Hồng Phú, Phó cục trưởng Cục Quản lý hành chính về trật tự xã hội thuộc Bộ Công an, cho biết Bộ Công an đang chủ trì xây dựng kho dữ liệu ADN lớn nhất từ trước đến nay. Dự kiến, kho dữ liệu này sẽ thu thập khoảng 1 triệu mẫu từ thân nhân của các liệt sĩ.
Ngân hàng gien liệt sĩ hiện đã cập nhật 343.662 thông tin về liệt sĩ chưa xác định danh tính và 313.640 dữ liệu của thân nhân. Đồng thời, ngân hàng này đã hỗ trợ xác định danh tính cho 23 hài cốt, bao gồm cả các mẫu được tìm thấy tại Hang Tám Cô.
Nỗ lực không ngừng tại Quảng Trị
Tại tỉnh Quảng Trị, công tác thu thập và cập nhật thông tin sinh trắc học ADN của thân nhân liệt sĩ để tích hợp vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được triển khai một cách quyết liệt. Mục tiêu là phục vụ đối sánh và xác định danh tính cho các hài cốt còn thiếu thông tin.
Gần đây nhất, từ ngày 26 tháng 2 đến 2 tháng 3, Công an tỉnh Quảng Trị đã tổ chức thu nhận mẫu ADN tại 11 điểm cố định trên địa bàn. Qua ba đợt lấy mẫu, Công an tỉnh phối hợp với Cục C06 đã thu nhận được 2.771 mẫu ADN từ thân nhân để đối sánh với 2.138 liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong khu vực.
Trao đổi với báo chí, Thượng tá Hoàng Thị Hồng Phượng, Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội của Công an tỉnh Quảng Trị, cho biết đơn vị đã thành lập ba tổ công tác phối hợp cùng công an xã, phường và Cục C06 để triển khai nhiệm vụ đặc biệt quan trọng này. "Với những thân nhân tuổi cao, sức khỏe yếu, không đủ điều kiện đi lại, đoàn cử cán bộ trực tiếp đến tận nơi cư trú để thực hiện thu nhận mẫu, bảo đảm không để sót trường hợp nào đủ điều kiện nhưng chưa được lấy mẫu", Thượng tá Phượng nhấn mạnh.
Những câu chuyện xúc động phía sau
Dù kết quả đối sánh chưa thể có ngay, nhưng việc thu thập mẫu ADN đã thắp lên hy vọng cho nhiều gia đình sau hàng chục năm chờ đợi. Với họ, mỗi mẫu sinh phẩm được lưu giữ là thêm một cơ hội để tìm lại người thân.
Thời gian có thể làm phai mờ nhiều ký ức đối với cụ bà Lê Thị Kiểu, 93 tuổi, nhưng nỗi nhớ về người con trai hy sinh khi tuổi đôi mươi vẫn luôn canh cánh trong lòng. Con trai cụ, liệt sĩ Nguyễn Văn Nghi, hy sinh tại cao điểm 150, Koh Kong, Campuchia. "Việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ đã góp phần thắp lên hy vọng, cũng như đồng hành với các gia đình trong hành trình tìm con, tìm người thân phía trước", cụ Kiểu chia sẻ.
Hạnh ngộ sau hơn 50 năm mất tích
Tại phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị, gia đình liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội đã trải qua hành trình dài chờ đợi. Liệt sĩ Hội hy sinh tại chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ, và cha mẹ của ông đã qua đời mà chưa một lần được biết nơi con mình an nghỉ.
Bà Nguyễn Thị Quý Điểm, em dâu của liệt sĩ Hội, kể lại: "Từ khi về làm dâu, tôi đã thấy ông bà cụ cũng như anh chị em đều chất chứa mong ngóng về bác Hội. Đến khi đất nước thống nhất, chồng tôi đã đi tìm kiếm từng nghĩa trang một. Nhưng cho đến khi mất, buồn thay ông vẫn chưa được thắp nén nhang cho anh tại nơi bác đang nằm".
Cuối tháng 5 năm 2025, thân nhân liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội đã được lực lượng công an tiến hành lấy mẫu ADN. May mắn đã đến khi mẫu ADN của bà Nguyễn Thị Lan, em gái liệt sĩ Hội, trùng khớp với mẫu hài cốt mang mã số NCC4603. Liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội hiện đang an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Cơ, tỉnh Gia Lai.
Nhận được tin, gia đình đã vỡ òa trong niềm xúc động. Con cháu từ nhiều nơi như Lâm Đồng, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai hẹn nhau về nghĩa trang thắp hương cho người thân sau bao năm chờ đợi. "Hy vọng các gia đình khác đang tìm thân nhân liệt sĩ cũng sớm được đón tin vui như chúng tôi, để an tâm, an lòng, gia đình gặp nhau thắp một nén nhang", bà Điểm bày tỏ.
Hành trình còn tiếp diễn trên phạm vi cả nước
Trên phạm vi toàn quốc, giai đoạn từ năm 2021 đến 2025 đã có gần 7.000 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm và quy tập. Gần 13.500 mẫu, bao gồm cả mẫu hài cốt và mẫu thân nhân, đã được tiếp nhận. Qua đó, danh tính của hơn 100 liệt sĩ đã được xác định bằng phương pháp giám định ADN, và hơn 2.500 liệt sĩ khác được xác định bằng phương pháp thực chứng.
Ngoài ra, các cơ quan chức năng đã tổ chức thu nhận gần 60.000 mẫu sinh phẩm để xây dựng Ngân hàng gien thân nhân liệt sĩ. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó khi hiện nay vẫn có khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.
Hy vọng về những cuộc đoàn tụ như tại Hang Tám Cô sẽ tiếp tục được thắp sáng, nhờ vào sự hỗ trợ không ngừng của khoa học và nỗ lực bền bỉ của các lực lượng chức năng trên khắp cả nước.
