Hà Nội đối mặt thách thức quản lý vỉa hè: Giữa trật tự đô thị và 'kinh tế vỉa hè'
Trong nhiều năm qua, cơ quan chức năng thành phố Hà Nội đã liên tục triển khai các chiến dịch nhằm lập lại trật tự trên lòng đường và vỉa hè. Tuy nhiên, một hiện tượng đáng lo ngại là tình trạng lấn chiếm thường xuyên tái diễn chỉ sau một thời gian ngắn, gây ra những bất cập trong quản lý đô thị.
Nỗ lực xây dựng phường kiểu mẫu và những kết quả bước đầu
Từ giữa tháng 11/2025, lực lượng chức năng tại các phường Hoàn Kiếm, Cửa Nam và Ba Đình đã tích cực xây dựng mô hình phường kiểu mẫu về trật tự và văn minh đô thị. Kết quả ban đầu cho thấy, trên nhiều tuyến phố thuộc các phường này, tình hình an ninh trật tự đã được cải thiện đáng kể, với việc kiểm soát chặt chẽ hơn, giảm thiểu tình trạng lấn chiếm tràn lan để bán hàng.
Tuy vậy, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, do cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan, việc quản lý vỉa hè tại Hà Nội vẫn chưa thực sự khoa học và triệt để. Những "thói quen cũ" của người dân cùng với điểm nghẽn giữa yêu cầu trật tự đô thị và nhu cầu mưu sinh vẫn là những rào cản khó giải quyết.
Tình trạng lấn chiếm vỉa hè: Ban ngày thông thoáng, ban đêm hỗn loạn
Ngoài ba phường nêu trên, tại một số khu vực khác của thành phố, hiện tượng ban ngày vỉa hè thông thoáng nhưng ban đêm lại bị các hàng quán chiếm dụng vẫn tiếp diễn, chưa có giải pháp triệt để. Điều này cho thấy sự phức tạp và dai dẳng của vấn đề, đòi hỏi những biện pháp quản lý linh hoạt và bền vững hơn.
Mới đây, tại hội nghị trực tuyến về giải quyết điểm nghẽn trật tự đô thị và ùn tắc giao thông, Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội, đã nhấn mạnh yêu cầu các đơn vị không thực hiện công tác theo phong trào, tránh tình trạng tái vi phạm trên các tuyến đường đã được làm sạch, và không được làm kiểu "đánh trống bỏ dùi".
Quan điểm về 'kinh tế vỉa hè' và những đề xuất quản lý
KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, chia sẻ quan điểm: "Vỉa hè là một phần tạo nên sức sống đô thị Hà Nội và phải có 'kinh tế vỉa hè' mới thật sự tạo ra văn hóa vỉa hè." Ông cho rằng, thay vì cấm đoán, thành phố nên quản lý chặt chẽ hơn và quy hoạch đẹp hơn để khai thác hiệu quả không gian này, đồng thời tạo ra nguồn thu hợp pháp.
Theo Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội Tô Anh Tuấn, thành phố cần xây dựng các quy định quản lý hè phố hiệu quả hơn, ngăn chặn việc lấn chiếm làm bãi trông giữ xe hoặc kinh doanh bừa bãi, ảnh hưởng đến mỹ quan và trật tự chung.
Đề án cho thuê vỉa hè và những thách thức thực tế
Trên thực tế, thành phố Hà Nội từng xây dựng đề án cho thuê vỉa hè tại những tuyến phố đủ điều kiện, nhưng hiệu quả chưa như mong đợi. Hiện chỉ có năm tuyến phố được tổ chức cho thuê và kinh doanh, bao gồm Lê Phụng Hiểu, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo và một phần phố Phùng Hưng.
Từ đầu năm 2025, thành phố đã tiến hành xây dựng và xin ý kiến về Đề án quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường và hè phố. Các tiêu chí được đưa ra bao gồm:
- Hè phố cho phép kinh doanh phải có chiều rộng tối thiểu 3m (trừ trường hợp đặc biệt trong khu vực phố cổ).
- Bảo đảm chỗ đỗ xe cho khách tại chỗ hoặc trong phạm vi cho phép.
- Kinh doanh phải đảm bảo yếu tố an toàn, văn minh, an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ và vệ sinh môi trường theo quy định pháp luật.
Khuyến nghị từ các chuyên gia và hướng đi tương lai
Nhà nghiên cứu văn hóa Phùng Hoàng Anh đề xuất cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả tại các tuyến phố đã cho thuê, từ đó mở rộng diện áp dụng cho những tuyến phố có vỉa hè đủ rộng. Mặc dù khái niệm "kinh tế vỉa hè" chưa được đưa vào văn bản pháp luật chính thức, nhưng tại nhiều khu vực đô thị, nó đã vận hành như một hệ sinh thái kinh tế tự nhiên.
PGS, TS Đỗ Tú Lan từ Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam nhấn mạnh: "Việc quản lý hình thái kinh tế này là hết sức cần thiết, không thể chậm trễ. Trước tiên phải thừa nhận loại hình kinh tế vỉa hè, từ đó mới có được các thể chế thích hợp và đồng bộ." Bà cũng cho rằng cần quản lý dựa trên cơ chế và điều kiện phát triển kinh tế hiện tại của Việt Nam.
KTS Phạm Thanh Tùng bổ sung: "Cần tiếp tục sắp xếp, bố trí các tuyến đường cho phép kinh doanh và quy định thời gian để hài hòa giữa sinh kế người dân và trật tự đô thị. Muốn quản lý tốt vỉa hè, phải công khai minh bạch về lợi ích, vị trí, quản lý, thẩm quyền thu phí và xử phạt."
Rõ ràng, bài toán quản lý vỉa hè tại Hà Nội không chỉ đơn thuần là vấn đề trật tự mà còn liên quan mật thiết đến kinh tế và xã hội, đòi hỏi những giải pháp sáng tạo và toàn diện trong tương lai.
