Khi những chiếc xe PHEV bắt đầu tràn ngập thị trường, các garage sửa xe truyền thống phát hiện ra rằng kỹ năng cũ không còn đủ. Dòng cao áp 500V, pin giá tiền cắt cổ và phần mềm do hãng giữ kín tạo nên một thế giới hoàn toàn mới cho cả thợ sửa lẫn chủ xe.
Thợ sửa xe đối mặt với thách thức từ PHEV
Anh thợ máy lành nghề Thái Vũ ngồi trong xưởng sửa chữa của mình ở Quận 2, thành phố Hồ Chí Minh, bình tĩnh nhìn chiếc xe PHEV được đẩy vào. Thoạt nhìn, nó giống như bất kỳ chiếc xe hiện đại nào khác, sơn bóng, cabin yên tĩnh. Nhưng thực tế bên trong chiếc xe ấy là một sự phức tạp mà garage ngoài, dù có nhiều năm kinh nghiệm sửa chữa hybrid, vẫn chưa sẵn sàng đối diện. “Xe hybrid đã bình thường rồi, nhưng PHEV thì khác”, anh Vũ thẳng thắn nói. “Lúc này trên thị trường, những chiếc PHEV đa phần còn bảo hành, nên bên mình chưa tiếp nhận nhiều”.
Tại sao xe PHEV khó sửa hơn xe điện và xe xăng?
Chênh lệch giữa sửa xe xăng thông thường và PHEV không nằm ở bề ngoài. Một thợ học ở trường lớp có thể trở thành thợ giỏi nhờ kinh nghiệm làm việc hàng ngày. Nhưng PHEV đặt ra một yêu cầu khác: bên cạnh động cơ đốt, một người thợ phải hiểu về điện và dòng cao áp. “Dòng cao áp của PHEV thật sự còn cao hơn cả điện nhà nữa”, anh Thái Vũ nhấn mạnh.
Trong quá trình sửa, thợ phải sử dụng những thiết bị bảo vệ đặc biệt như ủng cao su, dụng cụ cắt điện, quy trình đảm bảo an toàn trước khi bắt tay vào sửa chữa, những chỉ mục không có trong từ điển của một thợ cơ khí thông thường. Chính vì vậy, mỗi lần một chiếc PHEV cần xử lý phần điện, anh Vũ luôn yêu cầu thợ điện và thợ máy phải cùng nhau làm việc. “Nếu thấy dây cam thì không đụng được, hay thấy dây cao áp thì không được chạm vào”, anh giải thích, “nhưng không phải lúc nào thợ cơ khí cũng nhớ được”. Theo anh, chỉ có thợ điện đã được đào tạo bài bản mới nhớ chi tiết tối quan trọng này, và trực tiếp hướng dẫn đồng nghiệp thợ máy.
Điều này dẫn tới một phương thức làm việc hoàn toàn khác. Trong khi thợ cơ khí thường thích “bung ca-pô lên và làm liền”, thợ điện thì bắt buộc phải thực hiện một quy trình khác: cho xe “ngủ sâu” trước. Cụ thể là phải ngắt chốt bình, rồi tháo cọc và để xe yên tĩnh 10 phút để dòng điện xả hết. Chỉ sau đó, thợ mới có thể bắt đầu xử lý chiếc xe như bình thường.
Để đạt được tiêu chuẩn này, anh Thái Vũ bắt buộc phải cử những thợ của mình đi học nâng cấp tay nghề tại các trường đại học có chương trình đào tạo ngắn hạn. “Giai đoạn hiện tại vẫn là giai đoạn chuyển giao”, anh nói, “thợ của mình vẫn còn đang đi học, nên mình buộc phải có thợ điện đứng giám sát”.
Động cơ PHEV hoạt động như thế nào?
Khi một chiếc PHEV cần bảo dưỡng, công việc không chỉ dừng lại ở cơ khí thuần túy. Khối động cơ xăng trên PHEV hoạt động khác hẳn so với xe xăng bình thường. Nó luôn ở trong trạng thái căng thẳng nhất, vòng tua ở mức cao nhất liên tục. Chính vì vậy, tất cả những vấn đề liên quan tới khối động cơ, những tiếng kêu lạ, bảo dưỡng, hệ thống nhiên liệu, hệ thống xăng, thậm chí thắng xe, đều phải được chăm sóc tỉ mỉ hơn. Nhưng để thực hiện các bảo dưỡng này, bạn vẫn phải tuân theo quy trình “cho xe ngủ sâu” như đã nêu.
Anh Vũ thừa nhận rằng bản thân mình cũng giống như thợ, vẫn đang cập nhật kiến thức về vấn đề này, và cũng chưa thể chăm xe kỹ được như cách hãng đang chăm sóc khách hàng. Anh tiết lộ rằng hãng vẫn chưa đưa máy, phần mềm đọc “não xe” ra thị trường. Về chi phí bảo dưỡng thông thường, anh Vũ nhận định nó không quá cao, khoảng 1 đến 2 triệu đồng, ngang với xe cơ khí bình thường. Nhưng có hai mốc đáng chú ý: 40.000km và 80.000km. Ở mốc 40.000km, nếu phải xử lý hộp số, bảo dưỡng hệ thống điện hoặc sử dụng các chất phụ gia đặc biệt, chi phí có thể tăng gấp đôi. Còn 80.000km là một mốc quan trọng hơn, khi phải bảo dưỡng tuổi thọ của khối động cơ và pin, chi phí có thể lên “vô cùng”, tùy vào hãng, tình trạng xe và cách sử dụng của chủ nhân.
Động cơ PHEV gặp vấn đề gì ngoài thực tế?
Trong hơn nửa năm qua tiếp nhận PHEV, những vấn đề mà anh Vũ thấy xuất hiện lặp lại là dàn chân và động cơ xăng. Lý do rất đơn giản: PHEV nặng hơn nhiều so với xe cơ khí thông thường. Ngoài khối động cơ xăng, nó phải gánh thêm một khối pin rất lớn. Dù đã được hãng tính toán cẩn thận, dàn chân vẫn bị ảnh hưởng, và tuổi thọ xe PHEV giảm nhanh hơn xe thường. Và khi bị hỏng, chi phí sửa chữa cao hơn rất nhiều, vì đó là dàn chân phải chịu tải lớn.
Nhận xét về nội thất trong xe, hay cụ thể là độ hoàn thiện của xe, anh Thái Vũ khẳng định rằng xe PHEV “không như kỳ vọng”, và có những sự ọp ẹp nhất định. “Không chỉ riêng xe PHEV, thậm chí xe xăng cũng có,” anh Vũ nói, “nhưng tần suất trên xe PHEV mình thấy nó nhiều hơn”.
Một mối lo ngại khác mà anh Vũ muốn nhấn mạnh là khả năng lội nước. Nhiều người lầm tưởng rằng xe điện hay PHEV dễ lội nước hơn xe xăng, nhưng đó không phải sự thật. Theo thiết kế của hãng, PHEV không có khả năng lội nước. Khi xe qua được mực nước vượt quá bánh xe và bệ cửa, tức điểm sáng gầm, nước đã ảnh hưởng tới pin. Với môi trường như Việt Nam, chỉ một đợt ngập nước là đủ để pin cần bảo trì hay thay thế. “Cái này đã xảy ra ở một hãng xe rồi,” anh Vũ nói, “anh em có thể xem bài này trên mạng”.
Động cơ PHEV có bền không?
Khi người mua xe PHEV vượt quá mốc 50.000km mà không gặp vấn đề lớn, họ có vẻ sẽ tiếp tục sử dụng bình thường. Nhưng từ 80.000km trở đi, những vấn đề mà tài xế xe PHEV gặp phải sẽ tương tự những gì một tài xế xe động cơ đốt trong. Tuy nhiên, những vấn đề lớn nhất không phải về chi phí hàng ngày. Người dùng không thể tự kiểm tra sức khỏe của pin hay hệ thống điện, toàn bộ dữ kiện đó nằm trong “não xe”, chỉ có thể kiểm tra bằng thiết bị mà hãng giữ kín. Khi người dùng ít vào hãng kiểm tra và để vấn đề cộng dồn theo thời gian, khách hàng sẽ bị bất ngờ bởi một bill khá lớn, thường liên quan tới điện hoặc pin.
Nhưng theo anh Thái Vũ nhận định thẳng thắn, hãng xe cũng đã công khai giá pin với người dùng, và tỷ trọng của pin so với xe cũng chỉ khoảng 30-40% giá trị xe, không đến mức 50% như nhiều người nhận định. Những con số này phụ thuộc nhiều vào hãng xe cũng như khối lượng pin mà xe sở hữu.
Anh Vũ nhận định rằng với tình huống xe vẫn còn bảo hành và hãng vẫn theo dõi sát sao, khách hàng nên ưu tiên đưa xe PHEV vào hãng để xử lý. Hãng luôn có đầy đủ trang thiết bị, máy móc, phần mềm và phương án đọc “não xe” chuẩn xác. Nhưng sau khi hết bảo hành, người dùng sẽ ít lựa chọn hơn so với xe cơ khí thông thường. Theo ước lượng của anh Vũ, gần như 80% người dùng sẽ buộc phải đưa xe vào hãng để xử lý. “Bắt bệnh nó hiện tại đối với garage ngoài mình là rất khó”, anh Thái Vũ không ngại ngần chia sẻ thẳng thắn. Theo anh, giá một lần sửa xe thuần điện ngày nay rơi vào khoảng 500.000-800.000 đồng. Vì vậy, giá sửa xe PHEV, vốn có động cơ điện và chỉ một động cơ đốt trong với kích cỡ không quá lớn, thì giá lên tới 2 triệu là đã “hết số”, theo kinh nghiệm của anh Vũ.
Sửa động cơ PHEV như thế nào mới hiệu quả?
Cuối cùng, anh Vũ rút ra một kết luận đơn giản nhưng có ý nghĩa: nếu một chiếc xe xăng bình thường có thể coi là “một đời xe” khoảng 100.000km, thì với PHEV, con số đó là 80.000km. Đó không phải vì khối động cơ kém chất lượng, mà bởi cách nó hoạt động và những yêu cầu bảo dưỡng phức tạp hơn mà hệ thống dịch vụ bên ngoài chưa thực sự sẵn sàng.
Garage của anh Vũ vẫn chưa tiếp nhận nhiều xe PHEV. Nhưng khi chúng bắt đầu tràn ngập thị trường, garage ngoài sẽ phải đối mặt với sự lựa chọn khó khăn: đầu tư tiền bạc, thời gian và công sức để nâng cấp kỹ năng và trang thiết bị, hay chịu lùi bước và để hãng độc quyền xử lý phần điện này. Dù cách nào, cuộc sống của người sửa xe và người sở hữu xe sẽ không còn như trước.
