Nhờ mức lợi nhuận khổng lồ, các đối tượng buôn lậu kim cương trên thế giới đã thực hiện nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm vận chuyển và tiêu thụ mặt hàng này trái phép. Các vụ buôn lậu kim cương thường có giá trị hàng triệu USD trở lên.
Tuyến đường buôn lậu tại Nam Mỹ
Năm 2012, những người thu mua vàng và kim cương lâu năm ngồi trên một chiếc thuyền nhỏ lướt dọc con sông ở miền nam Venezuela, nơi tiếp giáp biên giới Brazil và Guyana. Mang theo cân tiểu ly, kính lúp và ba lô nhồi đầy tiền mặt, các thương lái Venezuela dừng chân tại vô số mỏ khai thác kim cương trái phép nằm dọc theo dòng sông, để lại những vết sẹo trên cánh rừng nhiệt đới, theo Reuters.
Một người thu mua nói đầy tự hào: "Tôi có kim cương trong huyết quản!" khi những đàn vẹt đuôi dài bay lượn trên tán rừng gần ngôi làng Parkupik. Những viên kim cương mà ông và các thương lái khác thu mua nhiều khả năng sẽ được đưa đến các trung tâm giao dịch như Tel Aviv (Israel), Antwerp (Bỉ), London và New York sau khi được buôn lậu sang nước láng giềng Guyana để hợp thức hóa bằng giấy tờ giả mạo. Đây là tuyến đường buôn lậu vi phạm Quy trình Kimberley - cơ chế quốc tế được thành lập năm 2003 nhằm ngăn chặn hoạt động buôn lậu kim cương từng góp phần tài trợ cho các cuộc nội chiến ở châu Phi.
Guyana, từng là thuộc địa của Anh, với dân số chỉ khoảng 750.000 người nằm ở vùng đông bắc Nam Mỹ, vẫn tự cấp giấy chứng nhận Kimberley. Tuy nhiên, nhiều thương lái tại đây cho biết việc khai man nguồn gốc kim cương là điều rất dễ dàng. Các cơ sở kinh doanh kim cương ở thủ đô Georgetown hoặc được giấu kín trên các tầng lầu phía trên những quán cà ri nhỏ hoặc được bảo vệ bởi những nhóm vệ sĩ mang vũ khí hạng nặng. Một thương lái thừa nhận rằng ông sẽ không bao giờ từ chối một viên kim cương đẹp, bất kể nguồn gốc đáng ngờ của nó. Người này cho biết nhiều đồng nghiệp của ông đã bị tịch thu kim cương trong những năm gần đây.
Đường biên giới dài khoảng 740 km giữa Venezuela và Guyana chủ yếu là khu rừng rậm hoang vu, gần như không có sự kiểm soát và rất dễ vượt qua. Một phần kim cương cũng được vận chuyển qua Brazil bằng các tuyến đường được trải nhựa tốt hơn. Tại một thị trấn biên giới khác của Venezuela, một thương lái ngồi trong văn phòng với khẩu súng đeo bên hông, trên bàn làm việc chất đầy đá quý. Các thợ mỏ liên tục bước vào để bán những viên kim cương họ vừa khai thác được. Thương lái này nói: "Kim cương rất dễ buôn lậu và việc xuất khẩu hợp pháp từ Guyana với giấy chứng nhận Kimberley cũng dễ hơn nhiều. Bạn có thể mang theo số kim cương trị giá hàng nghìn USD trong túi quần mà không làm máy dò kim loại phát hiện."
Đường dây buôn lậu tại châu Á
Đáng chú ý, các vụ buôn lậu kim cương xuyên biên giới còn bị phát hiện tại các nước châu Á với thủ đoạn tinh vi hơn. Điển hình vào năm 2011, một đường dây buôn lậu kim cương xuyên biên giới có trụ sở tại Hong Kong (Trung Quốc) đã bị triệt phá, sau khi chính quyền Thâm Quyến thu giữ số đá quý trị giá 200 triệu nhân dân tệ (khoảng 30 triệu USD). Ba công dân Hong Kong và 22 công dân Ấn Độ là thủ phạm đứng sau một trong những hoạt động buôn lậu kim cương lớn nhất từng được ghi nhận tại thời điểm đó, theo China Daily.
Đường dây này hoạt động từ Hong Kong, trong đó hành trình di chuyển thường xuyên của một thành viên giữa Hong Kong và Thâm Quyến là manh mối quan trọng giúp cơ quan chức năng bắt giữ các đối tượng. Hải quan Thâm Quyến cho biết số kim cương bị buôn lậu, được cho là có nguồn gốc từ Ấn Độ, đã được bán cho các nhà máy chế tác trang sức trong thành phố. Sau khi gia công, số kim cương này được phân phối tới các nhà bán lẻ dưới danh nghĩa "đá quý có nguồn gốc hợp pháp". Đường dây đã thành lập một doanh nghiệp nhập khẩu kim cương hợp pháp làm vỏ bọc để che giấu hoạt động buôn lậu. Đường dây chủ yếu do các công dân Ấn Độ đến từ Gujarat và Mumbai điều hành, trong khi ba công dân Hong Kong đóng vai trò là những người vận chuyển chuyên nghiệp.
Vụ án bắt đầu được cơ quan chức năng Thâm Quyến chú ý vào năm 2009, khi một cư dân Hong Kong trình báo với cảnh sát địa phương rằng ông bị cướp số kim cương trị giá 3 triệu nhân dân tệ (khoảng 441.000 USD) tại khu vực La Hồ, Thâm Quyến. Người phát ngôn của Hải quan Thâm Quyến cho biết: "Một cuộc điều tra cho thấy người này thực chất đang thất nghiệp. Việc ông ta sở hữu số lượng kim cương lớn như vậy là điều đáng ngờ." Từ những nghi ngờ trên, cơ quan đã kiểm tra lý lịch và phát hiện ông ta thường xuyên di chuyển từ Hong Kong đến Thâm Quyến, khoảng 5-7 lần mỗi tuần, mỗi lần chỉ ở lại khoảng hai giờ. Trong suốt hai năm, các cơ quan chức năng Thâm Quyến đã theo dõi người này để thu thập bằng chứng. Cuối cùng, Hải quan Thâm Quyến tiến hành lệnh bắt giữ vào tháng 1/2011 và thành viên cuối cùng của đường dây "sa lưới" vào ngày 31/3/2011.
Thay thế kim cương chất lượng thấp
Sau đó vài năm, vào tháng 12/2014, thị trường kim cương Ấn Độ rúng động trước thông tin Cục Tình báo Doanh thu Ấn Độ (DRI) đã chặn 8 lô hàng xuất khẩu của hai công ty Firestar Diamond International và Firestar International tại khu vực hàng hóa hàng không Sahar ở Mumbai. Cả hai công ty này đều là doanh nghiệp hoạt động trong Đặc khu kinh tế (SEZ) tại Surat, do Nirav Modi - một doanh nhân Ấn Độ nổi tiếng hoạt động trong ngành kim cương và trang sức - giữ chức Chủ tịch. Các lô hàng xuất khẩu được dự kiến gửi tới các thị trường như Mỹ, Canada và Hong Kong (Trung Quốc).
DRI phát hiện rằng trong 6 lô hàng, giá trị và mô tả hàng hóa đã bị khai báo thấp hơn thực tế. Số kim cương đã qua cắt mài được nhập khẩu miễn thuế và khai báo là nguyên liệu gắn trên các sản phẩm trang sức xuất khẩu. Tuy nhiên, qua kiểm tra thực tế, cơ quan chức năng không phát hiện lượng kim cương này trên các sản phẩm trang sức như đã khai báo. DRI ước tính giá trị lượng hàng tồn kho được khai báo đã bị giảm thấp khoảng 10 tỷ rupee (khoảng 105 triệu USD), đồng thời cho rằng số kim cương được nhập khẩu miễn thuế đã bị đưa ra thị trường nội địa để tiêu thụ trái phép. Sau quá trình điều tra chi tiết, cơ quan chức năng phát hiện thêm các công ty thuộc hệ thống Firestar, cùng với Radashir Jewellery Company, đã thay thế số kim cương nhập khẩu bằng những viên kim cương chất lượng thấp hơn, giá rẻ hơn. DRI sau đó đã ban hành hai thông báo yêu cầu giải trình đối với các công ty liên quan. Vào năm 2016, các doanh nghiệp này đã nộp tổng cộng 482 triệu rupee (khoảng 5,1 triệu USD), trong đó bao gồm 56 triệu rupee tiền phạt (khoảng 588.000 USD). Tuy nhiên, cơ quan này đã kháng nghị lên Tòa án Phúc thẩm Thuế tiêu thụ đặc biệt, Hải quan và Dịch vụ, cho rằng các công ty này cần phải chịu thêm một khoản tiền phạt khác.
