Bộ Y tế vừa đề xuất bổ sung quy định cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ, đồng thời cấm người sinh từ ngày 1-1-2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá. Đây là những giải pháp mạnh nhằm giảm tỷ lệ hút thuốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Thực trạng đáng báo động về thuốc lá tại Việt Nam
Theo thông tin tại hội thảo cập nhật chủ đề Ngày thế giới không thuốc lá 31-5-2026 do Bộ Y tế tổ chức ngày 22-5, hiện cả nước có hơn 15 triệu người hút thuốc, đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới. Mỗi năm, khoảng 103.000 người Việt tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có 18.800 trường hợp do hút thuốc thụ động.
Không chỉ gây hại cho sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng kinh tế lớn. Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.700 tỉ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.
Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá
Một trong những giải pháp trọng tâm được Bộ Y tế đề xuất là cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Lý do được đưa ra là việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán thực chất là một hình thức quảng cáo kích thích tiêu dùng. Theo báo cáo đánh giá 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, có tới 82,5% điểm bán vi phạm quy định trưng bày quá số lượng cho phép (một bao, một tút hoặc một hộp cho mỗi nhãn hiệu). Vi phạm quảng cáo thuốc lá trên internet cũng tăng mạnh, từ 0,8% năm 2015 lên 5,1% vào năm 2020.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiệu quả của biện pháp này. Nghiên cứu tại Úc chỉ ra hơn 25% người hút thuốc từng mua thuốc lá chỉ vì nhìn thấy sản phẩm được trưng bày; hơn 1/3 người đang cai nghiện bị thôi thúc mua lại khi nhìn thấy thuốc lá tại điểm bán. Tại Mỹ, doanh số thuốc lá tăng từ 12-28% ở các cửa hàng có trưng bày sản phẩm. Đến cuối năm 2024, đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán.
Cấm thế hệ sinh sau 2010 hút thuốc
Bộ Y tế cũng đề xuất cấm người sinh từ ngày 1-1-2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, hướng tới mục tiêu xây dựng “thế hệ không khói thuốc” trong tương lai. Đề xuất này nằm trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, dự kiến trình Quốc hội thông qua vào tháng 10-2026.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế đề nghị cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá mới khác. Đồng thời, cần tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá và thường xuyên thay đổi hình ảnh, thông điệp cảnh báo. Hiện Việt Nam xếp thứ 95/140 quốc gia về diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, thuộc nhóm thấp nhất ASEAN cùng Philippines và Indonesia.
Lộ trình thực hiện
Bộ Y tế đang trình Chính phủ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự án cần hoàn thành và gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 31-7-2026 để trình Quốc hội thông qua vào Kỳ họp thứ hai, Quốc hội XVI (tháng 10-2026). Trong đó, Bộ Y tế đề xuất Chính phủ thông qua hai chính sách: cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo thuốc lá điện tử và cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Riêng chính sách cấm người sinh sau 2010 mua và sử dụng thuốc lá, Bộ Y tế đề nghị Chính phủ xem xét đưa vào luật ngay hay lập kế hoạch thực hiện vào thời điểm phù hợp hơn với điều kiện kinh tế - xã hội.
Các chuyên gia đánh giá các đề xuất này là cần thiết và cấp bách để giảm tỷ lệ hút thuốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, và hướng tới một Việt Nam không khói thuốc trong tương lai.
