Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội. Một trong những điểm nhận được sự quan tâm là chế tài đối với người sử dụng lao động không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHXH bắt buộc.
Trao đổi với báo Sức khỏe & Đời sống, luật sư Nguyễn Văn Nam (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) thông tin, khoản 2 Điều 43 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt người sử dụng lao động có hành vi không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHXH bắt buộc trong thời hạn 60 ngày kể từ khi hết thời hạn đăng ký theo Luật BHXH; hoặc đăng ký không đầy đủ sau thời hạn này nhưng thuộc trường hợp pháp luật quy định không bị coi là trốn đóng BHXH bắt buộc.
Phạt theo số lượng người lao động
Điểm đáng lưu ý là mức phạt được xác định theo số lượng người lao động vi phạm. Cụ thể:
- Dưới 10 người lao động: phạt từ 5 đến 10 triệu đồng;
- Từ 10 đến dưới 50 người: phạt từ 10 đến 15 triệu đồng;
- Từ 50 đến dưới 100 người: phạt từ 15 đến 20 triệu đồng;
- Từ 100 đến dưới 300 người: phạt từ 20 đến 30 triệu đồng;
- Từ 300 đến dưới 500 người: phạt từ 30 đến 40 triệu đồng;
- Từ 500 đến dưới 700 người: phạt từ 40 đến 50 triệu đồng;
- Từ 700 đến dưới 1.000 người: phạt từ 50 đến 60 triệu đồng;
- Từ 1.000 người lao động trở lên: phạt từ 60 đến 75 triệu đồng.
Theo đó, cá nhân vi phạm ở quy mô từ 1.000 người lao động trở lên có thể bị phạt tới 75 triệu đồng.
Tổ chức bị phạt gấp đôi cá nhân
Điều 7 của Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định các mức phạt nêu trên là mức áp dụng cho cá nhân. Với tổ chức, mức phạt tiền bằng 2 lần mức phạt của cá nhân, trừ một số trường hợp được quy định riêng. Vì vậy, mức phạt tối đa đối với tổ chức khi không đăng ký BHXH bắt buộc có thể lên tới 150 triệu đồng.
Luật sư Nguyễn Văn Nam phân tích: “Như vậy, từ ngày 10/9, tùy theo số lượng lao động không được đăng ký tham gia BHXH bắt buộc, cá nhân có thể bị xử phạt tối đa 75 triệu đồng, còn tổ chức có thể bị xử phạt lên tới 150 triệu đồng. Đây là quy định nhằm tăng tính răn đe, buộc người sử dụng lao động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đăng ký BHXH, qua đó bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động”.
Không trả sổ BHXH cũng bị xử phạt
Ngoài việc không đăng ký BHXH bắt buộc, Nghị định 283/2026/NĐ-CP còn quy định mức phạt cho hành vi không trả sổ BHXH bản giấy cho người lao động. Theo khoản 3 Điều 48, người sử dụng lao động bị phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 4 triệu đồng với mỗi người lao động, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng đối với cá nhân. Khi tổ chức vi phạm, mức phạt tối đa là 150 triệu đồng.
Khoản 3 Điều 48 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định chi tiết các hành vi bị xử phạt ở mức trên, gồm:
- Đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp cho người không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp;
- Không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ thông tin về BHXH của người lao động khi tổ chức công đoàn yêu cầu;
- Không trả sổ BHXH bản giấy cho người lao động theo quy định tại khoản 1 Điều 13 của Luật BHXH khi người lao động có yêu cầu;
- Không trả chế độ trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho người lao động trong thời hạn 5 ngày kể từ ngày nhận được tiền trợ cấp do cơ quan BHXH chuyển đến;
- Không giới thiệu người lao động thuộc đối tượng quy định tại Điều 47 của Luật An toàn, vệ sinh lao động và Điều 65 của Luật BHXH đi khám giám định suy giảm khả năng lao động tại Hội đồng Giám định y khoa;
- Không cung cấp giấy tờ về việc chấm dứt hợp đồng lao động/hợp đồng làm việc hoặc chấm dứt làm việc cho người lao động trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ ngày người lao động chấm dứt hợp đồng lao động/hợp đồng làm việc; không thực hiện thủ tục xác nhận về việc đóng bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động để kịp thời hoàn thiện hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp.
Doanh nghiệp cần rà soát ngay
Theo quy định tại Điều 7, nguyên tắc tổ chức bị phạt gấp đôi cá nhân cũng được áp dụng với các hành vi nêu trên. Như vậy, từ ngày 10/9/2026, doanh nghiệp không trả sổ BHXH bản giấy cho người lao động khi có yêu cầu có thể bị phạt tối đa lên đến 150 triệu đồng.
Việc ban hành Nghị định 283/2026/NĐ-CP nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực lao động, xã hội, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người lao động. Người sử dụng lao động nên chủ động rà soát, đăng ký đầy đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, cũng như thực hiện đúng nghĩa vụ trả sổ BHXH, cung cấp thông tin và hoàn tất các thủ tục liên quan để tránh bị xử phạt.
