Giá mật ong tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Trị đã giảm mạnh từ 250.000 đồng/lít xuống còn khoảng 110.000 đồng/lít, khiến nhiều hộ nuôi ong rơi vào cảnh tồn kho, phải giảm đàn hoặc bỏ nghề. Tại xã Kim Điền (huyện Hướng Hóa), gia đình ông Đinh Hữu Mẫn ở thôn Tân Hóa hiện còn hơn 30 lít mật ong chưa bán được, dù mùa quay mật năm nay vẫn còn khoảng 4 tháng nữa mới kết thúc.
Giá mật ong giảm sâu, người nuôi đối mặt với tồn kho
Gia đình ông Mẫn bắt đầu nuôi ong từ năm 2014, khi giá mật được thương lái thu mua ở mức 250.000 đồng/lít, đầu ra ổn định. Nhờ lợi nhuận cao, ông cùng nhiều hộ dân trong xã đã mạnh dạn tăng đàn. Đến năm 2025, gia đình ông duy trì 30 đàn ong, mỗi vụ thu hoạch hơn 200 lít mật. Tuy nhiên, giá bán liên tục giảm: từ 180.000 đồng/lít xuống còn khoảng 110.000 đồng/lít hiện nay, khiến thu nhập của người nuôi sụt giảm nghiêm trọng.
Ông Mẫn chia sẻ: “Ong mật rất phù hợp với điều kiện tự nhiên của xã Kim Điền, diện tích rừng rộng, nguồn hoa tự nhiên phong phú, giúp đàn ong phát triển tốt, cho mật chất lượng cao. Điều khiến người nuôi lo lắng nhất hiện nay không phải kỹ thuật chăm sóc, mà là thị trường tiêu thụ. Nếu có doanh nghiệp đứng ra bao tiêu sản phẩm thì bà con mới yên tâm đầu tư, mở rộng quy mô. Còn trong tình cảnh hiện nay, không ai dám tăng đàn.”
Nhiều hộ dân, HTX phải giảm đàn hoặc bỏ nghề
Không riêng gia đình ông Mẫn, cả 6 hộ nuôi ong tại thôn Tân Hóa, xã Kim Điền đều rơi vào cảnh mật ong tồn kho sau mỗi đợt thu hoạch. Tại xã Trường Sơn (huyện Hướng Hóa), tình trạng tương tự cũng diễn ra. Ông Trần Đình Doãn ở thôn Tân Hồng hiện nuôi 30 đàn ong, mỗi năm thu gần 300 lít mật. Nếu tiêu thụ thuận lợi, gia đình ông có thể thu về hơn 70 triệu đồng/năm, nhưng năm nay giá chỉ còn khoảng 110.000 đồng/lít, và ông vẫn còn 80 lít mật chưa bán được.
Nhiều hộ đồng bào Bru Vân Kiều và xã viên các hợp tác xã (HTX) nuôi ong lấy mật tại xã Trường Sơn đã phải giảm số lượng đàn. Một số hộ đã bỏ hẳn nghề nuôi ong để chuyển sang phát triển cây trồng, vật nuôi khác. Để tìm kiếm đầu ra, nhiều hộ đưa sản phẩm lên mạng xã hội và các hội, nhóm kinh doanh mật ong để quảng bá, nhưng lượng tiêu thụ vẫn rất hạn chế do mật ong không phải mặt hàng thiết yếu và cạnh tranh trên thị trường ngày càng lớn.
Sản phẩm OCOP vẫn loay hoay tìm thị trường
Xã Kim Điền có nhiều lợi thế để phát triển nghề nuôi ong lấy mật. Xã đã thành lập HTX Mật ong Hóa Sơn với các thành viên đều là đồng bào dân tộc Chứt, sản phẩm mật ong Hóa Sơn đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Tuy nhiên, chứng nhận OCOP vẫn chưa đủ sức giúp sản phẩm mở rộng thị trường, đầu ra bấp bênh khiến các xã viên chưa dám tiếp tục đầu tư, tăng số lượng đàn ong.
Ông Đinh Anh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Kim Điền cho biết, trong quá trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa phương xác định nuôi ong là mô hình sinh kế phù hợp. Xã đã tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ thành lập HTX nuôi ong lấy mật, xây dựng thương hiệu và hoàn thiện sản phẩm OCOP. Tuy vậy, khó khăn lớn nhất vẫn là thị trường tiêu thụ.
Tương tự, HTX Nuôi ong lấy mật Đại ngàn Trường Sơn cũng đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, nhưng chứng nhận chất lượng vẫn chưa thể giải quyết bài toán đầu ra. Ông Lê Văn Tiến - Giám đốc HTX cho biết: “HTX có 30 gia đình thành viên, trong đó có nhiều gia đình người Bru Vân Kiều. Trước đây, tổng số đàn ong của HTX lên tới 600 đàn, mỗi năm thu hơn 3.000 lít mật. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, số lượng chỉ còn khoảng 350 đàn. Nhiều năm nay, mật ong tiêu thụ rất chậm nên HTX buộc phải giảm đàn. Đến nay, nhiều thành viên vẫn còn hàng chục lít mật tồn trong nhà.”
Giải pháp cần thiết để phát triển bền vững
Theo thống kê của Phòng Kinh tế xã Trường Sơn, địa phương hiện có 2 HTX nuôi ong lấy mật với tổng số khoảng 730 đàn ong. UBND xã đã hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và kết nối các kênh tiêu thụ, nhưng việc thiếu doanh nghiệp liên kết, sức mua thấp cùng áp lực cạnh tranh lớn khiến mật ong Trường Sơn vẫn chưa tìm được đầu ra ổn định.
Nghề nuôi ong lấy mật từng giúp nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng cao Quảng Trị cải thiện thu nhập, từng bước vươn lên thoát nghèo. Tuy nhiên, số lượng đàn ong tăng nhanh trong khi chưa hình thành được chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ khiến đầu ra bấp bênh là điều khó tránh khỏi. Để giải quyết bài toán thị trường, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh kêu gọi doanh nghiệp đồng hành, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Khi đầu ra được bảo đảm, mô hình nuôi ong lấy mật mới có thể phát huy hiệu quả và trở thành sinh kế giảm nghèo bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Quảng Trị.
