8h30 sáng, khi nhiều người bắt đầu ngày làm việc, tầng 5 của điểm y tế Thạch Bàn – cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi (Trạm Y tế phường Long Biên, Hà Nội) đã rộn rã tiếng cười. Các cụ ông, cụ bà cùng tập thể dục nhẹ nhàng dưới sự hướng dẫn của điều dưỡng, rồi quây quần bên bàn cờ, vẽ tranh, hát những bài hát quen thuộc. Không khí nơi đây giống như "ngôi nhà thứ hai" hơn là một cơ sở y tế.
Điểm tựa cho người già và gia đình
Trong nhịp sống hiện đại hối hả, khi nhiều gia đình không thể dành trọn thời gian bên cha mẹ già, mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày tại phường Long Biên đã trở thành điểm tựa. Các cụ không chỉ được theo dõi sức khỏe, chăm sóc thể chất mà còn được sẻ chia, kết nối và tìm lại niềm vui tuổi xế chiều.
Cụ bà Thẩm Thị Gái (74 tuổi, phường Long Biên) sống một mình, ba người con gái đều lập gia đình riêng. Trước đây, bà tham gia các hoạt động xã hội, nay biết đến mô hình, bà tranh thủ đến mỗi ngày để giao lưu, tập thể dục, được đo huyết áp, xoa bóp, bấm huyệt. "Đến đây vui lắm, có các bà cùng giao lưu, học hỏi, trò chuyện. Mọi người thân thiện, đến đây như bà con một nhà", bà chia sẻ. Các con luôn động viên bà tham gia vì ai cũng bận công việc, các cháu đi học. Cơ sở cách nhà chỉ quãng ngắn, mỗi sáng bà đi bộ "túc tắc" đến đây cũng là cách rèn luyện sức khỏe. "Bây giờ sức khỏe là trên hết", bà Gái nói.
Cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi
Cụ bà Dương Thị Mộc (73 tuổi) mới tham gia thời gian ngắn nhưng đã yêu thích không gian và hoạt động tại cơ sở. Trước đây, cuộc sống của bà khá đơn điệu: sáng tập dưỡng sinh, về nhà quanh quẩn một mình. "Ăn chẳng được bao nhiêu, rồi cứ nằm dài ở nhà", bà kể. Biết đến mô hình qua Hội Người cao tuổi và Facebook phường, bà được các con đăng ký tham gia. Từ ngày đến đây, mỗi ngày đều vui hơn vì có bạn bè trò chuyện, không gian sạch sẽ, mát mẻ, tham gia nhiều hoạt động bổ ích. "Chiều về, các con hỏi hôm nay mẹ thế nào, thấy mẹ vui vẻ là các con cũng mừng", bà Mộc cười rạng rỡ.
Cụ bà Nguyễn Thị Múi (82 tuổi) thường ở nhà một mình ban ngày. Sau thời gian trải nghiệm, gia đình đăng ký cho bà tham gia theo tháng. "Mỗi sáng đến đây tập thể dục, đo huyết áp, chơi trò chơi, hát hò, ăn trưa cùng bạn đồng trang lứa. Có người trò chuyện nên ngày trôi qua rất nhanh, không còn cảm giác quanh quẩn một mình", bà Múi chia sẻ.
Nhân viên y tế tận tâm và những câu chuyện cảm động
Chị Hoàng Thị Thủy – nhân viên Trạm Y tế phường Long Biên, người trực tiếp chăm sóc các cụ mỗi ngày, cho biết điều quan trọng nhất là sự kiên nhẫn và coi các cụ như ông bà, cha mẹ mình. Phần lớn người cao tuổi đến đây sống một mình ban ngày, nhiều người suy giảm trí nhớ, lúc nhớ lúc quên. "Nhưng sau một thời gian sinh hoạt, nhiều cụ đã nhớ lại địa chỉ, biết mình có mấy người con. Chỉ những thay đổi nhỏ đó thôi cũng khiến chúng tôi rất vui", chị Thủy nói.
Chị xúc động nhất về trường hợp một cụ bà 69 tuổi. Sau khi chồng qua đời 7 năm trước, bà rơi vào trầm cảm, hầu như không trò chuyện với ai. Từ khi đến cơ sở, được nhân viên tận tình hỏi han, động viên, bà dần cởi mở hơn, nói chuyện nhiều hơn, biết trêu đùa và thường xuyên cười. "Đó là tín hiệu rất đáng mừng. Các cụ đến đây không chỉ vui chơi mà còn phần nào được chữa lành những tổn thương quá khứ", chị Thủy bày tỏ.
Lịch sinh hoạt khoa học và chăm sóc toàn diện
Một ngày của các cụ bắt đầu từ 7h30: đón đến cơ sở, đo huyết áp, khám sức khỏe tổng quát. Khoảng 8h30, các cụ lên phòng tập yoga, hít thở, bài tập giữ thăng bằng phòng chống té ngã. 9h30, sinh hoạt tại phòng chung với các góc chơi cờ, cá ngựa, ô ăn quan, đánh bóng, đọc sách, tô màu, vẽ tranh, hát karaoke – kích thích trí não, rèn luyện trí nhớ và giao tiếp. 11h30 dùng bữa trưa, nghỉ ngơi. 14h ăn nhẹ, tiếp tục hoạt động. Với cụ có nhu cầu điều trị đau nhức, cơ sở bố trí phòng Đông y xoa bóp, bấm huyệt, vật lý trị liệu. 16h30 các cụ nghỉ ngơi, chờ con cháu đón về. Mô hình hoạt động từ thứ Hai đến thứ Sáu hàng tuần.
Đánh giá tích cực sau một tháng thí điểm
Ths.BS. Nguyễn Khắc Thúy – Giám đốc Trạm Y tế phường Long Biên cho biết, mô hình đi vào hoạt động được 1 tháng với mục đích an sinh xã hội. Sau một tháng, các đánh giá ban đầu rất tích cực. Người cao tuổi có không gian sinh hoạt, giao lưu và được chăm sóc sức khỏe bài bản, liên tục. Nếu có dấu hiệu bất thường, đội ngũ y tế phát hiện sớm và xử trí ngay. Trạm đã ký kết hợp tác với Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, xây dựng "luồng xanh cấp cứu" chuyển thông tin sức khỏe người bệnh để bệnh viện chuẩn bị tiếp nhận. "Nhờ quy trình này, gia đình yên tâm khi gửi người thân đến cơ sở", BS. Thúy nói.
Ngoài theo dõi sức khỏe, các cụ còn được chăm sóc dinh dưỡng với bữa trưa và bữa phụ đảm bảo dưỡng chất, ăn cùng nhau vui vẻ hơn. BS. Thúy nhấn mạnh: phần lớn các cụ ở nhà một mình ban ngày dễ cô đơn, không duy trì vận động, ngủ vặt, quên ăn. Khi tham gia mô hình, các cụ duy trì lịch sinh hoạt điều độ, cải thiện cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Trạm cũng tổ chức truyền thông về bệnh lý, sử dụng thuốc, dinh dưỡng và kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, giúp nhiều cụ thay đổi tích cực.
Khó khăn và định hướng nhân rộng
Giám đốc Trạm Y tế cũng chỉ ra khó khăn: chưa có quy trình hướng dẫn cụ thể để chuẩn hóa, mong Sở Y tế và các sở ban ngành sớm ban hành. Nhân lực cũng là thách thức khi đội ngũ hiện tại vừa đảm nhiệm khám chữa bệnh ban đầu, y tế dự phòng, vừa chăm sóc người cao tuổi. Đơn vị phải linh hoạt bố trí để duy trì chất lượng.
Bí thư Đảng ủy phường Long Biên Nguyễn Mạnh Hà cho biết, đây là mô hình thí điểm đầu tiên trên địa bàn thành phố Hà Nội, giàu ý nghĩa nhân văn. Phường đã tận dụng cơ sở vật chất dôi dư để đầu tư xây dựng điểm chăm sóc sức khỏe ban ngày. Mô hình cụ thể hóa chủ trương của Trung ương và thành phố về tăng cường bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân, hướng tới hệ thống an sinh xã hội toàn diện, lấy người dân làm trung tâm. "Gia đình, trạm y tế và xã hội cần kết nối chặt chẽ. Khi các bên phối hợp nhuần nhuyễn, người già sẽ không còn cô đơn, không bị bỏ rơi và được chăm sóc đầy đủ", ông Hà nhấn mạnh.
Sau một tháng vận hành (từ 6/6/2026), mô hình đã đón trên 280 lượt người đến tham quan, trải nghiệm và có 18 người đăng ký tham gia thường xuyên. Phó Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Vũ Thu Hà đánh giá cao mô hình thí điểm, yêu cầu phát huy tính sáng tạo, bám sát nhu cầu thực tế để hoàn thiện mô hình chuẩn, làm cơ sở nhân rộng. Thành phố thống nhất chuẩn hóa tên gọi thành "Mô hình chăm sóc người cao tuổi", với mục tiêu giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, nâng cao kiến thức; yêu cầu các đơn vị tiếp tục vận hành, rà soát, hoàn thiện cơ chế, quy trình và tổng kết thực tiễn trong tháng 7 trước khi triển khai diện rộng.
Bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam
Theo Dữ liệu dân cư quốc gia, cả nước hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm trên 16% dân số. Tuổi thọ bình quân chung là 73,6 tuổi (nam 71, nữ 76,4), người cao tuổi mắc trung bình từ 2-3 bệnh nền. Việt Nam là một trong những nước có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á, thời gian chuyển từ già hóa sang dân số già chỉ 17-20 năm, ngắn hơn nhiều nước khác. Dự báo, chỉ số già hóa sẽ vượt ngưỡng 100 vào năm 2032, khi dân số cao tuổi nhiều hơn trẻ em. Năm 2023, cứ hơn 7 người trong độ tuổi lao động hỗ trợ 1 người cao tuổi, đến năm 2036 chỉ còn hơn 3 người, và năm 2049 chỉ còn hơn 2 người. Các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết tận dụng tối đa cơ cấu dân số vàng, đồng thời sớm chuẩn bị cho già hóa bằng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, mở rộng dịch vụ chăm sóc dài hạn, chú trọng mô hình chăm sóc tại nhà và dựa vào cộng đồng.
