Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, trên đất nước Lào và Campuchia vẫn còn nhiều quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam chưa được tìm thấy, trong đó có một số lượng đáng kể người Nghệ An. Ở quê nhà xứ Nghệ, những người mẹ, người vợ, người em và cả những thế hệ sinh sau chiến tranh vẫn lặng lẽ chờ một ngày người thân được gọi đúng tên và trở về.
Nỗi chờ của các gia đình
Nhiều gia đình ở Nghệ An vẫn giữ gìn những kỷ vật, những bức ảnh cũ của người thân là quân tình nguyện, chuyên gia sang làm nhiệm vụ tại Lào, Campuchia. Họ chưa từng nhận được thông tin chính thức về phần mộ, chỉ biết rằng người thân đã hy sinh và chưa tìm được hài cốt.
Bà Nguyễn Thị Hoa (75 tuổi, huyện Đô Lương) chia sẻ: "Ngày chồng tôi lên đường, tôi còn trẻ lắm. Tôi chờ ông ấy suốt 50 năm nay. Tôi chỉ mong một lần được thắp hương trên mộ ông, dù chỉ là một nắm đất."
Hành trình quy tập giữa những cánh rừng
Các đội quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân khu 4 và tỉnh Nghệ An đã nhiều lần sang Lào, Campuchia để tìm kiếm. Họ phải đối mặt với địa hình rừng núi hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, và những khó khăn trong việc xác định vị trí chôn cất do chiến tranh để lại ít dấu vết.
Đến nay, theo thống kê của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Nghệ An, toàn tỉnh vẫn còn khoảng 3.000 liệt sĩ chưa tìm được hài cốt, trong đó phần lớn hy sinh tại Lào và Campuchia.
Hy vọng từ khoa học
Trong những năm gần đây, công nghệ phân tích ADN đã mở ra hy vọng mới trong việc xác định danh tính các liệt sĩ. Nhiều mẫu hài cốt được đưa về Việt Nam đã được giám định, giúp trả lại tên tuổi cho những người đã khuất.
Ông Trần Văn Sơn, Trưởng ban Liên lạc quân tình nguyện Nghệ An, cho biết: "Khoa học là cứu cánh cuối cùng. Chúng tôi kêu gọi các gia đình cung cấp mẫu ADN để đối chiếu, tăng cơ hội tìm thấy người thân."
Loạt bài đặc biệt
Loạt bài “Bên kia biên giới, vẫn còn những người lính chưa trở về” ghi lại những cuộc kiếm tìm chưa có điểm dừng ấy - từ nỗi chờ của các gia đình, hành trình quy tập giữa những cánh rừng, đến hy vọng mà khoa học đang mở ra trong công cuộc xác định danh tính liệt sĩ.
