Tại tuyến biên giới tỉnh Lào Cai, một cuộc chạy đua đang diễn ra quyết liệt tại hiện trường cuộc khai quật một ngôi mộ tập thể tại Pháo đài K30, phường Lào Cai. Đây là nơi an nghỉ chung của 7 chiến sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc năm 1979.
Hành trình nghĩa tình đồng đội
Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Lào Cai đang tập trung lực lượng rà tìm ngôi mộ tập thể đặc biệt này. Theo các nhân chứng, năm 1984, khi khơi thông lại chiến hào cũ phục vụ diễn tập, đơn vị đóng quân tại đây đã phát hiện xương cốt của các anh, sau đó thu gom vào hai chiếc hòm đạn rồi chôn cất lại.
Cựu chiến binh Lê Văn Hà, nguyên là chiến sĩ Đồn 206, trực tiếp nắm thông tin về vị trí mộ phần năm xưa, chia sẻ: "Việc này chúng tôi cũng đã đau đáu lâu lắm rồi... Mình là những người may mắn trở về thì phải có trách nhiệm. Đến giờ phút này, tôi biết chắc chắn rằng 7 hài cốt của các đồng chí vẫn còn nằm tại khu vực đất này".
Điều kiện khắc nghiệt và phương pháp thủ công
Điều kiện thời tiết vùng biên giới những ngày này vô cùng khắc nghiệt, sau những trận mưa rào liên tiếp khiến đất đồi ngấm nước, nhão nhoét, thì cái nắng bỏng rát gần 40 độ ập tới. Dưới hố sâu, các thành viên trong Đội phải cởi áo vắt kiệt mồ hôi rồi tiếp tục cầm cuốc, xẻng lao vào bới đất. Ở công đoạn này, các phương tiện cơ giới như máy xúc buộc phải dừng hoạt động.
Thượng tá Phạm Khắc Trường, Chính trị viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lào Cai cho biết: "Quá trình đào bới, đất nhão và bết, cho nên việc tìm kiếm phải kỹ hơn. Xương qua nhiều năm rồi nó mủn, chạm nhẹ cái là vỡ tan ra... Bây giờ mà dùng máy múc ấy, góc độ quan sát không thể bằng dùng cuốc xẻng được".
Những nỗ lực tìm kiếm không mệt mỏi
Khu vực tìm kiếm trên đồi cao có địa hình dốc, nhiều đất đá. Từng lớp đất được gạt đi một cách thận trọng bằng tay không. Mỗi khi phát hiện những mẩu dây thông tin, vỏ đạn cối, hay các vật dụng cá nhân dưới lớp bùn đất, công việc rà tìm càng được tiến hành chậm lại và tỉ mỉ hơn.
Thiếu tá Tạ Hồng Đức, thành viên Đội quy tập cho hay: "Anh em đi làm vất vả, nhưng khi tìm được các bác thì rất vui mừng, quên cả thời gian với mệt nhọc luôn... Nhiều lúc các bác không còn gì, chỉ còn mỗi di vật như bình tông, bít tất, lược hay ví, để căn cứ vào đó anh em xác định đấy là một bác".
Hỗ trợ từ chính quyền địa phương
Bà Trần Thị Thùy Dung, Phó chủ tịch UBND phường Lào Cai thông tin: "Chúng tôi cung cấp đầy đủ các thông tin nhân chứng, vật chứng trên địa bàn. Đồng thời, chỉ đạo các cơ quan, ban ngành hỗ trợ tối đa về vật tư y tế cũng như các điều kiện khác để tổ công tác làm việc".
Khu vực khai quật tại Pháo đài K30 hiện vẫn đang được lực lượng chức năng mở rộng trên diện tích khoảng 200m2 để tìm kiếm hai hòm đạn chứa hài cốt.
Chiến dịch 500 ngày đêm và kết quả đạt được
Theo kế hoạch, tới đây tại Nghĩa trang liệt sĩ phường Lào Cai, các lực lượng sẽ tiếp tục tiến hành khai quật, lấy mẫu xét nghiệm ADN đối với 46 phần mộ liệt sĩ. Chiến dịch 500 ngày đêm đang chắt chiu từng cơ hội mong manh nhất, sớm đưa các anh về với đất mẹ.
Tỉnh Lào Cai hiện có 32 nghĩa trang liệt sĩ với 4.787 phần mộ. Qua rà soát, có 15 nghĩa trang cần thực hiện lấy mẫu ADN trong giai đoạn 1 đối với các phần mộ chưa xác định thông tin. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai đã huy động gần 2.300 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia. Đến nay, lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập được 14 hài cốt liệt sĩ; đồng thời lấy mẫu ADN của 931 trong tổng số 1.262 phần mộ cần thực hiện tại 10/15 nghĩa trang của giai đoạn 1. Các tổ công tác đang tranh thủ từng ngày thời tiết thuận lợi để hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ trước ngày 20/7/2026.
