Xã Mường Khiêng, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La, được thành lập từ ba xã Bó Mười, Liệp Tè và Mường Khiêng, là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc H'Mông, Thái, La Ha và người Kinh. Trước đây, giao thông khó khăn, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ. Hiện nay, xã tận dụng địa hình đồi núi để phát triển đàn trâu, bò thả trên sườn đồi, chuyển từ chăn nuôi tự cung tự cấp sang chăn nuôi hàng hóa. Đây được xem là hướng đi phù hợp để nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới.
Chăn nuôi hàng hóa giúp hộ dân thoát nghèo
Nhờ nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội, gia đình anh Lò Văn Toán ở bản Phai Xe đã chuyển đổi sản xuất và vươn lên thoát nghèo. Năm 2016, anh Toán vay 30 triệu đồng để nuôi dê sinh sản. Từ vài con dê giống ban đầu, đến nay gia đình anh duy trì đàn dê khoảng 20 con. Anh Toán cho biết, mỗi năm đàn dê sinh sản hai lứa, mỗi lứa từ 2 con, mang lại nguồn thu ổn định, giúp gia đình có thêm nguồn lực phát triển kinh tế. Đến năm 2025, gia đình anh chính thức thoát nghèo.
Mô hình 'con cá đi sau cây lúa' tại Tân Mỹ
Phát triển kinh tế nhờ nguồn vốn tín dụng và sản phẩm chủ lực địa phương cũng là hướng đi của đồng bào Vân Kiều tại xã Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị. Mô hình “con cá đi sau cây lúa” đang phát triển mạnh mẽ, đem lại giá trị kinh tế cao. Sau mỗi vụ thu hoạch lúa, người dân tận dụng diện tích ruộng để thả nuôi cá nước ngọt như cá rô phi, cá trắm, cá chép. Mô hình này giúp tận dụng nguồn nước và diện tích mặt ruộng, cải tạo môi trường canh tác, giảm sâu bệnh cho lúa vụ sau.
Ông Lê Xuân Ngọc, thôn Tân Hạ, xã Tân Mỹ, cho biết trước đây ruộng thường bỏ không sau vụ lúa, hiệu quả sử dụng đất thấp. Những năm gần đây, người dân mạnh dạn chuyển đổi sang nuôi cá nước ngọt. Ông Ngọc chia sẻ: “Hiện nay, diện tích nuôi cá của nông dân khoảng 10 ha, với tổng vốn đầu tư ban đầu gần 150 triệu đồng, trong đó khoảng 120 triệu đồng dành cho cải tạo mặt bằng, ao nuôi và 30 triệu đồng đầu tư con giống, thức ăn cùng các chi phí khác. Sau một vụ nuôi, doanh thu đạt khoảng 300 triệu đồng, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân địa phương”.
Nâng cao thu nhập là nền tảng xây dựng nông thôn mới
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Mỹ Nguyễn Văn Vương nhận định, xây dựng nông thôn mới phải bắt đầu từ việc nâng cao thu nhập cho người dân. Địa phương xác định phát triển các mô hình kinh tế phù hợp như nuôi cá kết hợp sản xuất lúa là giải pháp quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tạo sinh kế ổn định và giảm nghèo bền vững.
Thực tế ở Mường Khiêng và Tân Mỹ cho thấy, phát triển sinh kế bền vững là nền tảng để giải bài toán thu nhập trong bộ tiêu chí nông thôn mới. Hai địa phương dù cách xa nhau nhưng có nhiều điểm tương đồng: đều là vùng khó khăn, đông đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện sản xuất và đời sống trước đây còn hạn chế. Từ khó khăn, mỗi địa phương đã tìm ra hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên và lợi thế sẵn có để tạo sinh kế bền vững.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Khiêng Lường Văn Quyết cho biết, xã đang tập trung khai thác lợi thế về diện tích đồng cỏ tự nhiên, nguồn thức ăn sẵn có và kinh nghiệm chăn nuôi của người dân để phát triển đàn gia súc theo hướng bền vững. Địa phương phấn đấu đưa chăn nuôi trở thành ngành kinh tế chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo và tạo nền tảng thực hiện hiệu quả các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.
Hướng tới nông thôn mới hiện đại, đáng sống
Ở Mường Khiêng, chăn nuôi đại gia súc đang dần trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, giúp nhiều hộ dân có nguồn thu nhập ổn định và từng bước vươn lên thoát nghèo. Trong khi đó, tại Tân Mỹ, mô hình “con cá đi sau cây lúa” đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét khi tận dụng tối đa giá trị trên cùng một diện tích canh tác, gia tăng thu nhập mà không đòi hỏi mở rộng đất sản xuất.
Khi sinh kế được bảo đảm, người dân không chỉ có thêm nguồn lực tái đầu tư sản xuất, chăm lo cho con em học hành, nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tích cực đóng góp công sức, vật chất cho các hoạt động chung của cộng đồng. Thực tiễn từ Mường Khiêng và Tân Mỹ cho thấy, xây dựng nông thôn mới ở vùng khó khăn không bắt đầu từ những công trình lớn, mà trước hết phải tạo ra sinh kế ổn định và bền vững cho người dân. Khi thu nhập được nâng lên và nội lực cộng đồng được khơi dậy, các tiêu chí nông thôn mới không còn là áp lực hay mục tiêu xa vời. Con đường về đích nông thôn mới trở nên rõ ràng và bền vững hơn, ngay cả ở những vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn.
