Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn mới về dinh dưỡng cho người bệnh ung thư, nhấn mạnh việc sàng lọc và can thiệp dinh dưỡng ngay từ thời điểm chẩn đoán, nhằm cải thiện hiệu quả điều trị và chất lượng sống.
Thực trạng suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư
Theo Bộ Y tế, ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam và thế giới. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính năm 2022, căn bệnh này đã cướp đi khoảng 10 triệu sinh mạng. Số ca mắc mới dự báo tiếp tục gia tăng do già hóa dân số, đô thị hóa và các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, lạm dụng rượu bia, chế độ ăn không lành mạnh và ít vận động.
Những tiến bộ trong phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch đã cải thiện đáng kể tỷ lệ sống. Tuy nhiên, các phương pháp này gây nhiều tác dụng phụ, đặc biệt trên hệ tiêu hóa, làm giảm khả năng ăn uống, tăng nhu cầu chuyển hóa và dẫn đến suy dinh dưỡng, suy mòn.
Mối quan hệ hai chiều giữa ung thư và dinh dưỡng
Bộ Y tế cho biết mối quan hệ giữa ung thư và dinh dưỡng là hai chiều. Khối u và quá trình điều trị có thể gây suy dinh dưỡng, trong khi tình trạng dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng điều trị, mức độ dung nạp hóa-xạ trị và tiên lượng sống. Tỉ lệ suy dinh dưỡng ở người bệnh ung thư có thể lên tới 80% tùy loại ung thư, giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở người mắc ung thư đường tiêu hóa, gan mật tụy và vùng đầu cổ.
Hướng dẫn dinh dưỡng mới: Sàng lọc và can thiệp sớm
Hướng dẫn mới nhấn mạnh việc sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng và đánh giá tình trạng dinh dưỡng ngay từ thời điểm chẩn đoán, theo dõi xuyên suốt quá trình điều trị. Mục tiêu quan trọng nhất là duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế sụt cân, cải thiện suy dinh dưỡng, tăng khả năng đáp ứng điều trị, rút ngắn thời gian hồi phục và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bộ Y tế yêu cầu can thiệp dinh dưỡng phải được cá thể hóa theo từng người bệnh, bắt đầu từ tư vấn chế độ ăn, tăng cường dinh dưỡng qua đường miệng. Sau sàng lọc, người bệnh có nguy cơ hoặc đã suy dinh dưỡng cần được đánh giá toàn diện gồm cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), mức độ sụt cân, khối lượng cơ, khẩu phần ăn và các chỉ số cận lâm sàng.
Khuyến nghị cụ thể về nhu cầu dinh dưỡng
Bộ Y tế đưa ra khuyến nghị: người bệnh ung thư cần được cung cấp khoảng 25-30 kcal/kg cân nặng/ngày và tối thiểu 1,2g protein/kg/ngày; ở người suy dinh dưỡng nặng hoặc mất nhiều khối cơ, lượng protein có thể tăng lên 1,5g/kg/ngày. Lipid nên chiếm dưới 30% tổng năng lượng khẩu phần, ưu tiên chất béo không bão hòa, hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Vitamin và khoáng chất bổ sung theo nhu cầu khuyến nghị của người bình thường; chỉ dùng liều cao khi có bằng chứng thiếu hụt cụ thể, không tự ý dùng chế phẩm vi chất liều cao.
Cảnh báo về chế độ ăn kiêng, đặc biệt là keto
Hướng dẫn mới khuyến cáo không áp dụng các chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng, bao gồm chế độ ăn keto cho người bệnh ung thư. Keto là chế độ ăn giảm carbohydrate đến mức tối thiểu, thay vào đó bổ sung chất béo và protein. Theo Bộ Y tế, hiện chưa có bằng chứng chứng minh các chế độ ăn này mang lại hiệu quả điều trị, trong khi có thể gây nguy hiểm, đặc biệt ở người đã suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng.
Dinh dưỡng là phần không thể tách rời trong điều trị ung thư
Bộ Y tế nhấn mạnh chăm sóc dinh dưỡng cần được xem là một phần không thể tách rời trong điều trị ung thư. Việc phát hiện sớm nguy cơ suy dinh dưỡng, can thiệp kịp thời và phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ điều trị với bác sĩ dinh dưỡng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và cải thiện tiên lượng lâu dài cho người bệnh.
