Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án tăng lương hưu từ 1/7/2026
Hiện nay, Bộ Nội vụ đang tiến hành lấy ý kiến rộng rãi về dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) và trợ cấp hằng tháng. Theo đó, Bộ đề xuất điều chỉnh mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng đối với 10 nhóm đối tượng cụ thể, dự kiến áp dụng từ ngày 1/7/2026. Thời điểm này trùng với việc tăng lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng mỗi tháng, tạo nền tảng cho các phương án điều chỉnh.
Cơ sở pháp lý và thực tiễn cho việc điều chỉnh lương hưu
Căn cứ vào Điều 67 của Luật BHXH số 41/2025/QH15, lương hưu được điều chỉnh dựa trên mức tăng chỉ số giá tiêu dùng, phù hợp với khả năng ngân sách và quỹ BHXH. Luật này cũng nhấn mạnh việc phải điều chỉnh thỏa đáng cho người có mức lương hưu thấp và người nghỉ hưu trước năm 1995, nhằm đảm bảo công bằng xã hội. Dựa trên dự báo về chỉ số giá tiêu dùng và mục tiêu nâng cao mức sống trong năm 2026, cấp có thẩm quyền đã phê duyệt mức điều chỉnh chung là 8%. Tuy nhiên, việc chỉ áp dụng một mức tăng chung 8% bộc lộ nhiều hạn chế đáng kể.
Những hạn chế của phương án tăng chung 8% bao gồm:
- Chưa thể chế hóa được quan điểm "thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ" như đã nêu trong Nghị quyết số 28-NQ/TW.
- Làm gia tăng chênh lệch giá trị tuyệt đối giữa người có lương hưu thấp và cao, đặc biệt là nhóm hưởng từ năm 1995 trở đi.
- Chưa đáp ứng được nguyện vọng của đa số người hưởng lương hưu, cũng như kiến nghị của cử tri về việc kết hợp tăng theo số tiền tuyệt đối để hỗ trợ thiết thực hơn.
Phương án kết hợp: Tăng 4,5% và thêm 200.000 đồng/tháng
Để khắc phục những bất cập trên, Bộ Nội vụ đề xuất phương án kết hợp giữa số tương đối (tỉ lệ phần trăm) và số tuyệt đối (số tiền cụ thể). Cụ thể, phương án này thực hiện điều chỉnh tăng 4,5% kết hợp cộng thêm 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp hiện đang hưởng. Phương án này mang lại nhiều ưu điểm vượt trội so với phương án tăng chung 8%.
Bảng so sánh chi tiết giữa hai phương án điều chỉnh lương hưu dự kiến năm 2026:
- Bản chất điều chỉnh: Phương án 1 tăng theo số tương đối (tỉ lệ phần trăm), trong khi phương án 2 kết hợp số tương đối và số tiền tuyệt đối.
- Ưu điểm: Phương án 1 dễ tính toán và áp dụng đồng loạt, còn phương án 2 đảm bảo trượt giá nhờ mức 4,5% và mang tính chia sẻ rủi ro cao hơn.
- Hạn chế: Phương án 1 không khắc phục được bất cập hiện tại và đi ngược lại tinh thần chia sẻ của Nghị quyết 28, trong khi phương án 2 cần thời gian để phổ biến cách tính mới cho người dân hiểu rõ.
- Mức độ chênh lệch giàu - nghèo: Phương án 1 gia tăng chênh lệch giá trị tuyệt đối, còn phương án 2 giảm bớt khoảng cách thu nhập và hỗ trợ thiết thực cho người có lương hưu thấp.
- Đối tượng hưởng lợi nhất: Phương án 1 có lợi cho người đang có mức lương hưu rất cao, trong khi phương án 2 tập trung vào nhóm người có lương hưu thấp, đặc biệt là nhóm hưởng từ 3 đến dưới 10 triệu đồng/tháng.
- Mức độ đáp ứng nguyện vọng cử tri: Phương án 1 chưa đáp ứng được mong mỏi của đa số người nghỉ hưu, còn phương án 2 thỏa mãn kiến nghị của cử tri, đại biểu Quốc hội và người nghỉ hưu trước năm 1995.
Đặc biệt, đối với những người có mức lương hưu thấp, phương án kết hợp sẽ mang lại tỉ lệ tăng thực tế cao hơn, thể hiện rõ tinh thần chia sẻ rủi ro trong xã hội. Đồng thời, mức tăng 4,5% vẫn đảm bảo giá trị khoản lương hưu không bị suy giảm trước yếu tố lạm phát, góp phần ổn định đời sống người cao tuổi.
Sự cần thiết của việc thay đổi cách tính tăng lương hưu
Sự cần thiết của việc thay đổi cách tính tăng lương hưu được minh chứng rõ nét qua số liệu thống kê từ cơ quan BHXH. Hiện nay, có hơn 2,4 triệu người, chiếm gần 80% tổng số người hưởng lương hưu, đang nhận mức lương hưu và trợ cấp từ 3 triệu đến dưới 10 triệu đồng/tháng. Chi tiết mức bình quân như sau:
- Nguồn Ngân sách nhà nước chi trả: Mức lương hưu bình quân là 5,7 triệu đồng/tháng; trợ cấp mất sức lao động là 3,3 triệu đồng/tháng; trợ cấp hằng tháng dao động từ 2,2 đến 2,5 triệu đồng/tháng.
- Nguồn Quỹ BHXH chi trả: Mức lương hưu bình quân cao hơn, đạt 6,7 triệu đồng/tháng; trong khi đó, cán bộ xã, phường chỉ đạt mức bình quân 2,7 triệu đồng/tháng.
Chính sự chênh lệch đáng kể này là cơ sở vững chắc để Bộ Nội vụ đề xuất phương án điều chỉnh lương hưu mới, hướng tới sự công bằng và an sinh xã hội bền vững trong năm 2026. Việc áp dụng phương án kết hợp không chỉ giúp giảm bớt khoảng cách thu nhập mà còn thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động đã về hưu.
Đối tượng được điều chỉnh tăng lương hưu cao hơn mức chung
Đặc biệt, riêng đối với người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng trước ngày 1/1/1995, dự thảo đề xuất sau khi điều chỉnh theo các phương án trên mà có mức hưởng thấp hơn 3,8 triệu đồng/tháng thì sẽ được tăng thêm. Cụ thể, những người có mức hưởng dưới 3,5 triệu đồng/người/tháng sẽ được tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng; còn những người có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng/người/tháng đến dưới 3,8 triệu đồng/người/tháng sẽ được tăng lên bằng 3,8 triệu đồng/người/tháng.
Như vậy, nếu dự thảo nghị định được thông qua, người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức lương hưu thấp sẽ được điều chỉnh mức hưởng hai lần, đảm bảo cải thiện đáng kể đời sống. Kinh phí dự kiến thực hiện điều chỉnh cho đối tượng này khi thực hiện hai phương án ước khoảng từ 200 đến 300 tỷ đồng, phản ánh sự đầu tư nghiêm túc của Nhà nước vào an sinh xã hội.
Trong lần điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH gần đây nhất từ tháng 7/2024, ngoài mức tăng thêm 15% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH, người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng trước ngày 1/1/1995 cũng đã được điều chỉnh tăng thêm. Cụ thể, những người có mức hưởng dưới 3,2 triệu đồng/người/tháng được tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng; và những người có mức hưởng từ 3,2 triệu đồng/người/tháng đến dưới 3,5 triệu đồng/người/tháng được tăng lên bằng 3,5 triệu đồng/người/tháng.
Theo Bộ Nội vụ, việc thực hiện điều chỉnh tăng thêm đối với những người nghỉ hưu trước năm 1995 đã giúp thu hẹp khoảng cách chênh lệch giữa những người hưởng qua các năm. Từ năm 2016 đến nay, cả nước đã trải qua 7 lần điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội. Từ mức lương hưu thấp nhất là 1,75 triệu đồng vào năm 2016, đến ngày 1/7 năm nay, mức lương thấp nhất sẽ lên mốc 3,8 triệu đồng, cho thấy sự cải thiện liên tục và bền vững trong chính sách an sinh.
