Khoảng 15% dân số Việt Nam, tương đương 15 triệu người, đang mắc ít nhất một trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến, theo số liệu được công bố tại hội nghị khoa học thường niên “Sức khỏe tâm thần: góc nhìn từ đa chuyên khoa” do Hiệp hội Y học TP.HCM tổ chức sáng 18.7.
Gánh nặng sức khỏe tâm thần ngày càng gia tăng
Phát biểu khai mạc, PGS-TS-BS Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hiệp hội Y học TP.HCM, cho biết gánh nặng các vấn đề sức khỏe tâm thần đang gia tăng trong bối cảnh xã hội nhiều biến động, áp lực công việc, cuộc sống và thay đổi nhanh về lối sống. Bà nhấn mạnh: “Các bệnh rối loạn lo âu, trầm cảm, căng thẳng kéo dài có xu hướng phổ biến hơn và ngày càng trẻ hóa. Nếu không được nhận diện, chẩn đoán, can thiệp kịp thời, những rối loạn này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội”.
Bà Dung kêu gọi ngành y chuyển từ tư duy điều trị khi bệnh đã rõ sang chủ động phòng ngừa, tư vấn, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần.
Thực trạng đáng báo động ở thanh thiếu niên và người cao tuổi
Bác sĩ Chu Thị Dung, Trưởng khoa Tâm lý y học, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, dẫn số liệu từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy khoảng 1/4 dân số có thể gặp vấn đề sức khỏe tâm thần trong cuộc đời. Đại dịch Covid-19 đã làm gia tăng đáng kể các rối loạn lo âu, trầm cảm và liên quan đến stress.
Tại Việt Nam, ước tính tỷ lệ trầm cảm chiếm 2,8%, lo âu 2,6%, tâm thần phân liệt 0,4% và lạm dụng chất 4-5%. Đặc biệt, sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên rất đáng lo ngại: khảo sát năm 2022 cho thấy 21,7% thanh thiếu niên Việt Nam gặp ít nhất một vấn đề sức khỏe tâm thần, trong đó lo âu chiếm 18,6% và trầm cảm 4,3%. Ở người cao tuổi, khoảng 14% người từ 70 tuổi trở lên mắc rối loạn tâm thần, chủ yếu là trầm cảm và lo âu; khoảng 8,8% sống chung với sa sút trí tuệ.
Nguyên nhân và hướng điều trị toàn diện
Theo bác sĩ Dung, các vấn đề sức khỏe tâm thần xuất phát từ nhiều nguyên nhân: áp lực học tập, kỳ vọng gia đình, áp lực công việc, nhịp sống hối hả, thiếu thời gian nghỉ ngơi. Khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh, thiên tai cũng gây bất an, căng thẳng kéo dài. Việc tương tác trên mạng xã hội nhiều hơn giao tiếp trực tiếp làm tăng tâm lý so sánh, giảm tự tin, dẫn đến lo âu, trầm cảm, mất ngủ và cô đơn. Ngoài ra, nghèo đói, lạm dụng rượu, bạo lực gia đình, thiếu hỗ trợ xã hội và dễ tiếp cận ma túy, chất cấm cũng làm tăng nguy cơ.
Rối loạn tâm thần không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn tác động đến suy nghĩ, hành vi, khả năng học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ. Người bệnh có thể mất ngủ, giảm tập trung, thu mình và suy giảm hiệu quả công việc.
Bác sĩ Dung nhấn mạnh điều trị hiện nay không chỉ nhằm giảm triệu chứng mà hướng đến chăm sóc toàn diện. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc, kết hợp tâm lý trị liệu và sự đồng hành của gia đình, cộng đồng.
Hội nghị đa chuyên khoa hướng tới chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện
Hội nghị khoa học thường niên “Sức khỏe tâm thần: góc nhìn từ đa chuyên khoa” quy tụ nhiều chuyên gia từ Sở Y tế TP.HCM, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Đại học Khoa học Sức khỏe và Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. Chương trình nhằm cập nhật xu hướng mới trong chẩn đoán, điều trị và chăm sóc sức khỏe tâm thần ở nhiều nhóm đối tượng. Qua đó, hội nghị kỳ vọng giúp nhân viên y tế nhận diện sớm vấn đề tâm lý, tăng cường phối hợp liên chuyên khoa và từng bước đưa chăm sóc sức khỏe tâm thần trở thành một phần không thể tách rời của chăm sóc sức khỏe toàn diện.
