Eileen Gu và bí quyết 'hack' não để thành công: Khả biến thần kinh trong thể thao đỉnh cao
Để trở thành vận động viên trượt tuyết tự do thành công nhất lịch sử Olympic mùa Đông, Eileen Gu đã tận dụng một đặc tính của não bộ mà các nhà khoa học từng không ngờ tới: khả biến thần kinh. Ở tuổi 22, cô đã sở hữu bảng thành tích đáng kinh ngạc với ba huy chương vàng và ba huy chương bạc qua hai kỳ Olympic mùa Đông, đồng thời là sinh viên Đại học Stanford, người mẫu của IMG và một trong những nữ vận động viên có thu nhập cao nhất thế giới.
Khả biến thần kinh: Nền tảng của sự linh hoạt não bộ
Khái niệm mà Gu nhắc tới là khả biến thần kinh, còn gọi là tính mềm dẻo của não bộ. Đây là khả năng các mạng lưới thần kinh trong não thay đổi thông qua tăng trưởng và tái tổ chức. Trái với quan niệm cũ cho rằng não bộ cố định sau tuổi trưởng thành, nghiên cứu hiện đại chứng minh não có thể thích nghi với môi trường mới, học kỹ năng mới và thậm chí tái cấu trúc sau tổn thương.
Theo tạp chí Psychology Today, trong nhiều thập kỷ, giới khoa học tin rằng não người trưởng thành gần như đóng khung sau thời thơ ấu. Tuy nhiên, các nghiên cứu từ nửa sau thế kỷ 20 đã phản bác điều này, cho thấy nhiều vùng vỏ não vẫn có thể biến đổi ở tuổi trưởng thành, dù mức độ mềm dẻo không cao như thời trẻ.
Eileen Gu: Kiểm soát tâm trí để kiểm soát thành công
Khi được hỏi về lợi thế lớn nhất, Gu không nhắc đến kỹ thuật, thể lực hay nhà tài trợ, mà tập trung vào não bộ. "Tôi dành rất nhiều thời gian trong đầu mình", cô chia sẻ. "Tôi viết nhật ký rất nhiều. Tôi phân tích từng quá trình suy nghĩ và điều chỉnh nó". Gu tin rằng ở tuổi 22, cô đang ở giai đoạn não bộ vẫn còn linh hoạt, cho phép cô kiểm soát cách suy nghĩ và từ đó, kiểm soát bản thân.
Trong phần thi halfpipe chỉ kéo dài 30 giây, Gu phải đưa ra hàng loạt quyết định chính xác đến từng độ xoay và góc bật nhảy. Cô mô tả việc hình dung quỹ đạo chỉ một giây trước khi thực hiện cú nhảy, với não hoạt động ở tốc độ gần như tối đa. Nhưng trước đó là hàng giờ phân tích trong im lặng, nơi cô áp dụng tinh thần của một "mọt thống kê" để quan sát, đặt giả thuyết và điều chỉnh.
Hệ thống thói quen dựa trên khoa học hành vi
Quan điểm của Gu nhận được sự ủng hộ từ Arianna Huffington, nhà sáng lập Huffington Post và CEO Thrive Global. Bà cho rằng các vận động viên đỉnh cao không thành công nhờ cảm hứng ngẫu nhiên, mà nhờ hệ thống thói quen dựa trên khoa học hành vi. Việc lặp lại những lựa chọn nhỏ mỗi ngày sẽ củng cố các mạch thần kinh, giúp hành động được tự động hóa, giảm mệt mỏi khi ra quyết định và hạ thấp mức căng thẳng.
Gu đang tận dụng cơ chế sinh học này bằng cách xem tâm trí như một phần của quá trình huấn luyện. Cô không thần thánh hóa hay phủ nhận tài năng bẩm sinh, nhưng nhấn mạnh vào phần có thể kiểm soát thông qua sự lặp lại có chủ đích.
Áp lực và sự trung thực với bản thân
Bên ngoài đường trượt, Gu là nhân vật gây tranh cãi do sinh ra tại Mỹ nhưng đại diện cho Trung Quốc từ năm 2019, liên tục đối mặt với câu hỏi về chính trị, bản sắc và tiền tài trợ. Trong một cuộc phỏng vấn tại Livigno, Italy, cô thừa nhận halfpipe là khoảnh khắc hiếm hoi không phải đối diện những vấn đề đó, mang lại cảm giác nhẹ nhõm.
Tuy nhiên, Gu cũng khắt khe với bản thân hơn bất kỳ ai. Sau một lần mất thăng bằng, cô phải tự điều chỉnh tâm lý trước khi quay lại lượt thi tiếp theo, gọi đó là khoảnh khắc trung thực với bản thân. Khả biến thần kinh không loại bỏ áp lực, mà giúp người tập luyện nhận diện và điều chỉnh phản ứng trước nó.
Kết luận: Kỷ luật lặp lại biến lý thuyết thành chiến tích
Trong một thế giới nơi thành công thường được gán cho thiên phú, câu chuyện của Gu nhấn mạnh yếu tố khác: sự lặp lại có chủ đích. Trượt tuyết đòi hỏi cơ bắp ghi nhớ chuyển động, và tâm trí cũng cần được rèn luyện tương tự. Phía sau ánh đèn Olympic là những trang nhật ký và điều chỉnh thầm lặng trong não bộ của Gu.
Nếu khả biến thần kinh là nền tảng sinh học, thì kỷ luật lặp lại mỗi ngày chính là cây cầu biến lý thuyết thành chiến tích thực tế. Eileen Gu không chỉ là một vận động viên tài năng, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của việc rèn luyện tâm trí trong thể thao đỉnh cao.
