Chuyên gia pháp lý chỉ ra điểm yếu trong bảo vệ trẻ em trên mạng
Trong cuộc trao đổi với báo chí, luật sư Trần Mạnh Hùng - Chủ tịch khu vực châu Á (Bộ phận Công nghệ & Bảo vệ dữ liệu cá nhân) thuộc Công ty Baker McKenzie, đã đưa ra những phân tích sâu sắc về thực trạng bảo vệ trẻ em trên không gian mạng tại Việt Nam. Ông khẳng định: "Vấn đề không nằm ở việc thiếu quy định, mà ở chế tài và năng lực thực thi".
Khung pháp lý đã có nhưng thiếu chế tài cụ thể
Khi được hỏi về hệ thống pháp luật hiện hành, luật sư Hùng nhận định Việt Nam đã xây dựng được khung pháp lý tương đối toàn diện với các quy định trong Luật Trẻ em, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và nhiều văn bản liên quan. Tuy nhiên, ông chỉ ra ba khoảng trống chính:
- Thiếu tính cụ thể trong các quy định hiện hành
- Khung xử phạt chưa đủ rõ ràng và mạnh mẽ
- Khả năng thực thi của cơ quan chức năng còn hạn chế
"Cần có Nghị định xử phạt quy định rõ các mức xử phạt tương ứng với các hành vi sai phạm", luật sư nhấn mạnh, đồng thời cho biết Bộ Công an đang soạn thảo nghị định với mức phạt từ 25 đến 100 triệu đồng cho các vi phạm liên quan đến trẻ em trên mạng.
Dữ liệu trẻ em đối diện rủi ro cao
Về vấn đề dữ liệu cá nhân của trẻ em, chuyên gia này cảnh báo mức độ rủi ro đang ở mức cao do nhiều yếu tố:
- Nhận thức hạn chế của bản thân trẻ em
- Sự lơ là trong quản lý của một bộ phận phụ huynh
- Mức độ phổ biến và hiểu biết về quy định pháp luật còn chưa đồng đều
Mặc dù Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã quy định yêu cầu đồng ý của phụ huynh và cơ chế kiểm soát, nhưng ông cho rằng cần có chế tài xử phạt tăng nặng hơn đối với các hành vi vi phạm liên quan đến dữ liệu trẻ em.
Thách thức với nền tảng xuyên biên giới
Đối với các mạng xã hội lớn hoạt động xuyên biên giới, luật sư Hùng đánh giá Việt Nam đã có bước tiến với Luật An ninh mạng 2025 và Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ 1/7/2026. Các văn bản như Nghị định 147/2024/NĐ-CP cũng đặt ra nghĩa vụ giám sát, gỡ bỏ nội dung vi phạm và hạn chế sử dụng thông tin trẻ em để tạo tài khoản.
Tuy nhiên, "chúng ta vẫn thiếu các chế tài xử phạt tương ứng với những trách nhiệm pháp lý này", ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ tuân thủ trên thực tế của các nền tảng quốc tế.
Vướng mắc từ cơ chế đến thực thi
Khi phân tích nguyên nhân việc xử lý nội dung độc hại còn chậm và chưa triệt để, luật sư chỉ ra vướng mắc nằm ở sự kết hợp của ba yếu tố: cơ chế pháp lý, năng lực thực thi và sự phối hợp giữa các bên. Trong đó, nổi bật nhất là thách thức về năng lực thực thi khi các cơ quan quản lý phải đối mặt với khối lượng nội dung khổng lồ, tốc độ lan truyền nhanh và công nghệ ngày càng phức tạp.
Sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nền tảng, nhà trường, phụ huynh và chính trẻ em vẫn chưa thật sự đồng bộ và hiệu quả. "Nếu chỉ trông chờ vào các biện pháp xử phạt sau khi vi phạm đã xảy ra thì sẽ luôn ở thế bị động", ông cảnh báo.
Cần tư duy 'bảo vệ từ thiết kế'
Từ kinh nghiệm quốc tế, luật sư Hùng đề xuất Việt Nam cần xem xét cách tiếp cận pháp lý mới, chuyển từ xử lý vi phạm sang "trách nhiệm từ thiết kế" (by design). Ông dẫn chứng Australia với Đạo luật An toàn Trực tuyến 2024, chính thức cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội từ cuối năm 2025.
Các doanh nghiệp nền tảng tại Australia phải chứng minh đã thực hiện "các bước hợp lý" để ngăn trẻ dưới 16 tuổi tiếp cận dịch vụ, với mức phạt lên đến 49,5 triệu AUD nếu vi phạm. "Trách nhiệm phát sinh trước khi có vi phạm cụ thể, tức là ở giai đoạn thiết kế, thử nghiệm và vận hành hệ thống", ông giải thích.
Luật sư Hùng khẳng định việc học hỏi cách tiếp cận này hoàn toàn khả thi với Việt Nam, khi tư duy đặt an toàn và lợi ích tốt nhất của trẻ em ngay từ khâu thiết kế không mâu thuẫn với cấu trúc pháp luật hiện hành. "Trong bối cảnh rủi ro ngày càng phát sinh từ chính cách thức mà các nền tảng vận hành, việc xử lý sau vi phạm không còn đủ. Chúng ta cần một tư duy mới: Bảo vệ trẻ em ngay từ khâu thiết kế hệ thống và dịch vụ", ông kết luận.
