Ngành Tòa án đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới Tòa án điện tử toàn hệ thống năm 2027
Trong bối cảnh xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch và dựa trên công nghệ số, ngành Tòa án đang đặt ra mục tiêu xuyên suốt là đến năm 2027 sẽ triển khai Tòa án điện tử trên toàn hệ thống. Năm 2026 được xác định là giai đoạn bản lề, đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa mục tiêu này.
Tăng tốc chuyển đổi số: Nhiệm vụ trọng tâm năm 2026
Để đạt được các mục tiêu đề ra, tăng tốc chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm và lâu dài của ngành Tòa án trong năm 2026. Mục đích là xây dựng một nền tư pháp hiện đại, minh bạch, dựa trên nền tảng công nghệ số. Trọng tâm của quá trình này là tập trung xây dựng và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật số, nền tảng số và dữ liệu số theo hướng đồng bộ, hiện đại và an toàn.
Theo kế hoạch cụ thể, ngành Tòa án phấn đấu đạt 100% Tòa án nhân dân đủ điều kiện tổ chức hội nghị trực tuyến và phiên tòa xét xử trực tuyến. Đồng thời, tối thiểu 80% quy trình nghiệp vụ trọng yếu, bao gồm tiếp nhận đơn, phân công, xét xử, ban hành bản án và lưu trữ, sẽ được xử lý trên nền tảng quản lý án toàn trình và hệ thống tố tụng điện tử.
Ngoài ra, 100% hồ sơ vụ án đủ điều kiện sẽ được số hóa và quản lý trên hệ thống hồ sơ điện tử. Toàn bộ bản án và quyết định thuộc diện công khai sẽ được đăng tải đúng hạn trên Cổng thông tin điện tử và lưu trữ tại Kho dữ liệu bản án - quyết định của Tòa án. Các dịch vụ tư pháp công trực tuyến, như nộp đơn, tài liệu, chứng cứ điện tử, tống đạt điện tử, nộp tạm ứng án phí, lệ phí và cấp sao bản án, sẽ tiếp tục được mở rộng và chuẩn hóa trong toàn hệ thống.
Chuyển đổi số: Nhiệm vụ chính trị trọng tâm
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh rằng chuyển đổi số không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật thuần túy mà là một phương thức quản trị mới, đóng vai trò quan trọng trong cải cách tư pháp và hiện đại hóa quản trị công. Ông khẳng định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm và bắt buộc.
Chánh án yêu cầu triển khai chuyển đổi số một cách quyết liệt, đồng bộ, có trọng tâm và trọng điểm. Quá trình này phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả, rõ trách nhiệm và rõ thẩm quyền. Đồng thời, không được khoán trắng, làm hình thức, đùn đẩy hay né tránh trách nhiệm.
Ứng dụng AI và hiện thực hóa mục tiêu cải cách tư pháp
Việc triển khai phần mềm “Trợ lý ảo” cho thẩm phán từ năm 2022 đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Phần mềm này cho phép tra cứu nhanh các văn bản pháp luật, án lệ và bản án có tình huống tương tự, hỗ trợ thẩm phán đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng pháp luật. Nhiều thẩm phán coi “Trợ lý ảo” như một “thư viện sống”, giúp họ khai thác thông tin, trao đổi và tương tác trực tuyến với đồng nghiệp trên toàn quốc, từ đó nâng cao hiệu quả xét xử.
Tại cấp địa phương, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và một số địa phương khác đã trở thành điểm sáng trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác tòa án. Trong giai đoạn mới hướng tới xây dựng Tòa án điện tử, việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, áp dụng chữ ký số, quản lý vụ án qua phần mềm dùng chung, mở rộng dịch vụ công trực tuyến và phát triển Ứng dụng Trợ lý ảo Tòa án đang được triển khai mạnh mẽ.
Năm 2026, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh sẽ chính thức ứng dụng AI trong nghiên cứu và xét xử án tại các tòa án trên địa bàn. Theo bà Nguyễn Thị Thùy Dung, Phó Chánh án Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, điều này sẽ mở ra bước chuyển quan trọng trong hiện đại hóa tư pháp, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tăng cường tính minh bạch trong từng quyết định.
AI chủ quyền trong hoạt động tư pháp
Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Biên Thùy nhận định rằng việc tiếp cận, ứng dụng và làm chủ AI không chỉ là yêu cầu tất yếu của chuyển đổi số mà còn là yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản trị, tổ chức hoạt động và nâng cao chất lượng thực thi quyền tư pháp. Tuy nhiên, ông khẳng định AI không thay thế thẩm phán hay con người trong hoạt động xét xử.
Trí tuệ nhân tạo là xu thế tất yếu, nhưng phải được triển khai đúng định hướng, thẩm quyền và chuẩn mực. Nguyên tắc cốt lõi là lấy con người làm trung tâm, lấy pháp luật làm chuẩn mực và lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu cao nhất.
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW là phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số phải gắn liền với chủ quyền quốc gia, an ninh dữ liệu, lợi ích công cộng và vai trò chủ thể của Nhà nước. Theo đồng chí Nguyễn Biên Thùy, ngành Tòa án đã cụ thể hóa tinh thần này bằng khái niệm “AI chủ quyền trong hoạt động tư pháp”. Đây là trí tuệ nhân tạo do ngành Tòa án chủ động định hướng, làm chủ và vận hành trên dữ liệu tư pháp của mình, phục vụ đúng chức năng, nhiệm vụ, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp quyền, đạo đức tư pháp và yêu cầu bảo vệ dữ liệu.
