Quốc hội thảo luận đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe điện từ năm 2031
Sáng ngày 23 tháng 4, Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại hội trường về dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật thuế, trong đó có luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Tại dự thảo trình Quốc hội, Chính phủ đã đề xuất điều chỉnh thuế suất tiêu thụ đặc biệt đối với các loại xe chạy bằng pin, với mức tăng đáng kể dự kiến áp dụng từ năm 2031.
Đề xuất tăng thuế mạnh cho các dòng xe điện
Theo đề xuất của Chính phủ, thuế suất tiêu thụ đặc biệt đối với xe chạy pin dưới 9 chỗ ngồi dự kiến sẽ tăng lên mức 11% từ năm 2031, cao hơn gần 4 lần so với mức thuế hiện hành. Các loại xe điện từ 10 đến dưới 16 chỗ dự kiến chịu thuế 7%, gấp hơn 3 lần so với hiện tại. Xe từ 16 đến 24 chỗ dự kiến áp dụng thuế suất 4%, tương đương gấp 4 lần. Đối với xe pickup và tải van, mức thuế đề xuất là 7%, cũng cao hơn gấp hơn 3 lần so với quy định hiện nay.
Lo ngại về tác động đột ngột đến thị trường
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, đại diện đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh, đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về đề xuất tăng thuế từ 3 đến 4 lần như trên. Bà Trúc lo ngại rằng việc tăng thuế đột ngột có thể tạo ra tâm lý mua xe chạy thuế, dẫn đến hiện tượng sốt ảo vào cuối năm 2030. Sau đó, thị trường có nguy cơ bị đóng băng ngay từ đầu năm 2031 do giá xe tăng đột biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Bà Trúc nhấn mạnh rằng điều này có thể phá vỡ phương án tài chính thu hồi vốn của các nhà đầu tư vào hạ tầng trạm sạc, dẫn đến tình trạng đình trệ trong việc mở rộng mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc. Bởi lẽ, chu kỳ đầu tư cho các dự án công nghiệp ô tô và pin lưu trữ thường kéo dài từ 7 đến 10 năm, việc thay đổi chính sách thuế đột ngột sẽ gây khó khăn lớn cho việc hoạch định chiến lược dài hạn.
Đề xuất lộ trình tăng thuế theo cơ chế bậc thang
Mặt khác, nữ đại biểu này cũng chỉ ra rằng biên độ tăng thuế quá lớn trong vòng 5 năm sẽ làm giảm tính dự báo của chính sách, khiến các nhà đầu tư quốc tế e ngại rủi ro và có thể chuyển hướng dòng vốn đầu tư sang các thị trường khác. Bà đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc điều chỉnh lộ trình tăng thuế theo cơ chế bậc thang, thay vì áp dụng mức tăng đột biến từ năm 2031.
Cụ thể, bà Trúc đề xuất chia nhỏ biên độ điều chỉnh thuế, thực hiện tăng thuế một cách tịnh tiến theo chu kỳ 2 đến 3 năm, ví dụ từ 3% lên 8% rồi mới đến 11%. Phương án này được cho là có thể hạn chế cú sốc về giá xe, đảm bảo tính ổn định cho thị trường, duy trì động lực phát triển hệ sinh thái giao thông xanh, đồng thời vẫn bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước một cách bền vững.
Đồng thuận về việc đánh giá tác động thị trường sớm
Đại biểu Thạch Phước Bình, đại diện đoàn đại biểu tỉnh Vĩnh Long, cũng đánh giá mức đề xuất tăng thuế với xe điện dưới 9 chỗ từ năm 2031 gấp gần 4 lần có thể gây tác động đột ngột lên thị trường. Ông Bình đề xuất cần tiến hành đánh giá tác động thị trường sớm vào năm 2028 và thiết kế lộ trình tăng thuế theo hướng từng bước, nhằm giảm thiểu những xáo trộn không cần thiết.
Đề xuất bắt buộc tái chế pin xe điện
Đại biểu Đoàn Hùng Vũ, đại diện đoàn đại biểu tỉnh Đồng Tháp, đồng tình với việc tiếp tục ưu đãi thuế để khuyến khích phát triển xe điện, nhưng đồng thời lưu ý đến những rủi ro ô nhiễm môi trường từ pin xe điện khi hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng. Ông Vũ cho rằng, chính sách khuyến khích tiêu dùng cần phải đi kèm với việc phát triển đồng bộ hạ tầng trạm sạc, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sản xuất pin thân thiện với môi trường.
Đại biểu đoàn Đồng Tháp đề nghị bổ sung quy định bắt buộc các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe điện phải thu hồi và tái chế pin đã qua sử dụng, đồng thời xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chuyên nghiệp. Cùng với đó, cần có cơ chế khuyến khích đầu tư nghiên cứu công nghệ tái chế, thay thế các loại pin công nghệ cũ bằng pin thế hệ mới an toàn hơn, nhằm tránh nguy cơ phát sinh dạng ô nhiễm mới trong quá trình xử lý.
Nhấn mạnh tính đồng bộ trong triển khai chính sách
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, đại diện đoàn đại biểu thành phố Hải Phòng, cũng cho rằng chính sách ưu đãi thuế sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tạo sự ổn định cho thị trường xe điện. Tuy nhiên, bà Nga nhấn mạnh rằng chính sách này chỉ phát huy hiệu quả tối đa khi được triển khai đồng bộ với hạ tầng trạm sạc, năng lực của lưới điện phân phối, giải pháp xử lý pin thải và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.
Theo bà Nga, các rủi ro tiềm ẩn bao gồm tình trạng quá tải cục bộ của lưới điện, khó khăn trong xử lý pin sau sử dụng và khả năng giảm thu ngân sách khi hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, sau khi luật được thông qua, Chính phủ cần triển khai đồng bộ các giải pháp ngoài thuế để chính sách không chỉ dừng lại ở việc kích cầu tiêu dùng mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái giao thông xanh bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
