Ngưỡng 3 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc: Liệu có đủ sống?
Bộ Tài chính vừa công bố dự thảo Thông tư quy định chi tiết Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN), trong đó đề xuất nâng mức thu nhập để xác định người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, đề xuất này đang vấp phải nhiều ý kiến phản đối từ các chuyên gia, cho rằng mức 3 triệu đồng/tháng là quá thấp và không phản ánh thực tế chi tiêu hiện nay.
Cơ sở đề xuất và những tranh cãi
Theo Bộ Tài chính, việc điều chỉnh ngưỡng thu nhập người phụ thuộc là cần thiết do giá cả và mức sống đã thay đổi đáng kể từ năm 2013. Cơ quan này dẫn chứng: chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 là 2,977 triệu đồng/tháng, tăng khoảng 1,6 lần so với năm 2014; thu nhập bình quân đầu người năm 2024 đạt 5,15 triệu đồng/tháng, gấp đôi so với một thập kỷ trước. Bộ Tài chính cũng lưu ý rằng mức đề xuất tương đương với chuẩn nghèo đô thị (2,8 triệu đồng/tháng) và chi tiêu bình quân, nhằm đảm bảo tính phù hợp.
Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Đức Nghĩa, một chuyên gia về thuế, chỉ trích rằng việc dựa vào số liệu chi tiêu năm 2024 là lạc hậu, vì chính sách mới sẽ áp dụng từ năm 2026 và có thể kéo dài nhiều năm. Ông nhấn mạnh: "Lạm phát hàng năm luôn tồn tại, khiến mọi chi phí đều tăng theo thời gian. Chính sách phải tính đến yếu tố trượt giá để bảo vệ người dân." Thay vào đó, ông đề xuất nâng ngưỡng lên bằng mức lương tối thiểu vùng I hiện nay là 5,31 triệu đồng/tháng, vì đây là mức đã được tính toán để đảm bảo đời sống cơ bản.
Phản ứng từ giới chuyên môn
Ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TP.HCM, thẳng thắn cho rằng mức 3 triệu đồng/tháng "không có ý nghĩa về mặt đời sống". Ông phân tích: "Với số tiền này, một người khó có thể trang trải các nhu cầu cơ bản như ăn uống, mặc, điện nước tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM, chưa kể đến chi phí y tế hay giải trí." Ông Tịnh nhận định đề xuất hiện tại là "hà tiện" và cần được thay đổi để phù hợp hơn với thực tế.
Đồng quan điểm, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, đề nghị lấy thu nhập bình quân đầu người làm căn cứ. Ông lý giải: "Thu nhập bình quân năm 2024 là 5,15 triệu đồng/tháng, và với tốc độ tăng trưởng GDP dự kiến, con số này có thể vượt 6 triệu đồng/tháng vào năm 2026. Do đó, chỉ nên coi một người không phải là người phụ thuộc khi thu nhập vượt quá 6 triệu đồng/tháng."
Vấn đề sinh viên và đề xuất điều chỉnh
Một điểm gây lo ngại khác là ảnh hưởng đến sinh viên. Theo dự thảo, nếu con trên 18 tuổi đang học đại học có thu nhập trên 3 triệu đồng/tháng (tương đương 36 triệu đồng/năm) từ việc làm thêm, họ sẽ không được xem là người phụ thuộc để hưởng giảm trừ gia cảnh. Điều này có thể gây khó khăn cho nhiều gia đình, vì sinh viên thường làm thêm để trang trải chi phí học tập và sinh hoạt.
Ông Nguyễn Ngọc Tịnh nhấn mạnh: "Từ năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc đã tăng từ 4,4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng/tháng. Vì vậy, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cũng nên được nâng lên 6,2 triệu đồng/tháng để đồng bộ với chính sách và có ý nghĩa thực tế hơn." Ông cho rằng điều này sẽ hỗ trợ tốt hơn cho các đối tượng như cha mẹ già yếu hoặc con cái chưa trưởng thành.
Kiến nghị về cách tính thu nhập bình quân
Cục Thuế cũng đề xuất bổ sung hướng dẫn cụ thể về cách xác định thu nhập bình quân tháng cho những trường hợp thu nhập không ổn định. Ví dụ, nếu một sinh viên chỉ có thu nhập trong vài tháng cuối năm, việc tính bình quân theo cả năm có thể dẫn đến tình trạng không công bằng, khiến họ mất quyền lợi giảm trừ trong những tháng không có thu nhập. Cục Thuế gợi ý nên tính thu nhập bình quân dựa trên số tháng thực tế phát sinh thu nhập, giúp người nộp thuế dễ dàng kê khai và chịu trách nhiệm.
Tóm lại, dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính đang tạo ra làn sóng tranh luận sôi nổi. Trong khi cơ quan này cho rằng mức 3 triệu đồng/tháng là phù hợp dựa trên số liệu thống kê, các chuyên gia lại khẳng định cần nâng ngưỡng lên ít nhất 6,2 triệu đồng/tháng để đảm bảo công bằng và phản ánh đúng thực tế đời sống. Việc điều chỉnh này không chỉ ảnh hưởng đến người nộp thuế mà còn liên quan mật thiết đến chính sách an sinh xã hội trong thời gian tới.
