Hành trình hoàn thuế thu nhập cá nhân: Thủ tục rườm rà và hy vọng chuyển đổi số
Lâu nay, khi nhắc đến thuế, nhiều người thường nghĩ ngay đến hình ảnh các cán bộ thuế đeo xà cột đi thu thuế tại các chợ hay cửa hàng nhỏ lẻ. Điều này gợi lên suy nghĩ rằng chỉ khi kinh doanh mới phải nộp thuế, và việc nộp thuế thường diễn ra theo cách truyền thống, đôi khi phiền phức. Tuy nhiên, câu chuyện hoàn thuế thu nhập cá nhân lại mở ra một góc nhìn khác, đầy những trải nghiệm thực tế và suy ngẫm.
Khởi đầu từ một lời nhắn bất ngờ
Khoảng năm năm trước, tôi nhận được tin nhắn từ một người bạn làm nhà báo: "Anh xem mà đi hoàn thuế đi, em vừa đi làm về, mấy chục triệu đấy." Lúc đó, tôi mới sực nhớ ra sau khi về hưu, mình có đi làm cho vài nơi và cũng thường xuyên viết báo, in sách. Nhìn vào các khoản nhuận bút được gửi về với số tiền lẻ, tôi hiểu rằng mình đã bị trừ thuế thu nhập cá nhân. Thế là quyết định đi hoàn thuế.
Hồi đó, hệ thống thuế chưa được tích hợp toàn quốc, vẫn còn cục thuế tỉnh và chi cục thuế thành phố. Tôi lên trụ sở, lơ ngơ tìm đến khu vực dành cho phường mình, được một nhân viên nam chỉ sang bộ phận một cửa. Tại đây, một nhân viên trẻ nhiệt tình giúp đỡ, nhưng sau khi kiểm tra thông tin, cô ấy giải thích một loạt thủ tục phức tạp cần chứng từ khiến tôi hoa mắt, đành quay về.
Trải nghiệm mới sau năm năm
Tuần vừa rồi, một nhà xuất bản gửi cho tôi tập sách kèm theo phiếu "Chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân". Nhân tiện, tôi lại quyết định thử vận may với việc hoàn thuế. Chọn ngày đẹp, sau khi uống cà phê sáng, tôi đến trụ sở thuế mới trên đường Lý Thái Tổ. Tòa nhà to lớn, nhưng quy trình vẫn rắc rối. Từ phòng văn thư đến tầng 4, tôi được dẫn qua nhiều phòng khác nhau, mỗi nơi lại nhận được những giải thích khác nhau về thủ tục.
Cuối cùng, một nhân viên kiểm tra thông tin trên máy tính cũ kỹ, cho biết số tiền hoàn thuế của tôi năm 2024 là 5.475.000 đồng và năm 2023 lên tới 23.176.000 đồng. Tuy nhiên, việc truy ngược các năm trước gặp khó khăn do máy móc chậm chạp. Nhân viên này khuyên tôi nên thu thập đầy đủ chứng từ, nhưng thừa nhận đó là một thách thức lớn.
Những khó khăn và bất cập
Thử cài ứng dụng eTaxMobile, tôi phát hiện một số tờ báo đã hiển thị thông tin nhuận bút, nhưng việc hoàn thuế vẫn không dễ dàng. Tôi nhắn tin xin chứng từ từ các tờ báo và công ty cộng tác, hầu hết đều hẹn sẽ tập hợp lại. Một thư ký tòa soạn chia sẻ: "Hầu như em cũng chưa bao giờ thấy chuyện tiền hoàn thuế trở lại, cộng tác viên thì họ cũng không làm vì quá nhiều thủ tục." Cô ấy hy vọng vài năm nữa, khi chuyển đổi số phát triển, việc này sẽ hanh thông hơn.
Biết tôi đang làm thủ tục hoàn thuế, một giáo sư và một nhà văn cũng đề nghị được hướng dẫn lại. Điều này cho thấy nhiều người trong giới văn nghệ sĩ gần như "coi như quên" khoản hoàn thuế này do thủ tục rườm rà.
So sánh với việc nộp thuế và phạt
Ngành thuế hiện đại trong việc quản lý nợ thuế, như minh chứng từ việc nhiều người bị cấm xuất cảnh vì nợ thuế dù chỉ vài trăm nghìn đồng. Bản thân tôi từng nhận công văn thông báo nợ thuế từ bốn năm trước, tổng cộng 161.298 đồng, bao gồm tiền chậm nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng. Dù số tiền nhỏ, quy trình nộp phạt vẫn thủ công và gây cảm giác khó chịu khi phải xếp hàng tại kho bạc.
Điều đáng nói là, ngành thuế có chuyên môn để biết ai nợ thuế, nhưng dường như họ không nhớ ai được hoàn thuế. Một đồng nghiệp nhà báo gợi ý: "Đúng ra là đến định kỳ, ngành thuế nên có cái tin nhắn kiểu: Cảm ơn quý khách đã tự giác đóng thuế vào ngân sách nhà nước. Theo chính sách hoàn thuế thì quý khách được hoàn lại số tiền là... Số tiền này đã được chuyển vào tài khoản của quý khách."
Hy vọng vào chuyển đổi số
Trong lần lên trụ sở thuế gần đây, tôi chứng kiến cảnh đông đúc, máy móc tắc nghẽn, ngay cả ứng dụng eTaxMobile cũng không truy cập được. Một thông báo tự động hiện lên, có vẻ được tạo bởi AI, giải thích về tình trạng quá tải và đề nghị người nộp thuế đăng nhập bằng tài khoản thuế điện tử. Nhân viên thuế tận tình giúp đỡ nhưng cuối cùng đành chịu, thậm chí còn mời khách uống nước chè xanh để xoa dịu.
Cô nhân viên đề nghị kết nối qua Zalo để hướng dẫn thủ tục tự khai, nhưng khi nhìn vào, tôi thấy nó phức tạp như "rừng rậm". Dù vậy, tôi vẫn nuôi hy vọng rằng từ giờ đến cuối năm, phần mềm của ngành thuế sẽ được cải thiện để tự động hóa việc hoàn thuế, giúp quy trình trở nên thuận tiện hơn cho người dân.
Cho đến lúc đó, nhiều người có lẽ vẫn sẽ tiếp tục bỏ qua khoản hoàn thuế này, nhưng ít nhất, câu chuyện này đã phần nào phản ánh thực trạng và kỳ vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn.
