Hộ kinh doanh đối mặt với thách thức 'nhảy nhóm' thuế khi doanh thu biến động bất ngờ
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều hộ kinh doanh đang phải đối mặt với những khó khăn phức tạp trong việc kê khai và nộp thuế theo quy định mới. Tình trạng doanh thu biến động mạnh trong năm 2026 đã dẫn đến nguy cơ "nhảy nhóm" thuế, gây ra nhiều băn khoăn và lo lắng cho các chủ hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Những trường hợp điển hình về sự bất ổn trong kê khai thuế
Bà Phạm Thị Hoa, một hộ kinh doanh tại chợ truyền thống ở TP.HCM, chia sẻ rằng hộ của bà có doanh thu năm ước tính dưới 500 triệu đồng, thuộc nhóm 1 và không phải đóng thuế hay xuất hóa đơn. Tuy nhiên, từ cuối tháng 3, bà đã nhận được hợp đồng cung cấp rau sạch thường xuyên cho bếp ăn của một công ty may mặc với doanh thu từ khách hàng mới này vượt trên 500 triệu đồng mỗi năm.
"Tổng doanh thu của hộ kinh doanh nhà tôi ước tính đã vượt trên 1 tỉ đồng, nhưng khi tôi yêu cầu xuất hóa đơn cho công ty may mặc, cơ quan thuế lại trả lời rằng doanh thu chưa vượt 500 triệu đồng nên chưa được xuất hóa đơn", bà Hoa bày tỏ sự lo lắng. "Họ hướng dẫn tôi ghi bảng kê bán hàng và chờ đến khi doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu đồng mới được mở khóa xuất hóa đơn. Trong khi đó, công ty mua hàng lại đòi hóa đơn ngay lập tức, không thể chờ đến cuối năm. Tôi thực sự chưa biết xử trí ra sao trong tình huống này."
Anh Lê Chí Đạt, chủ một cửa hàng thời trang tại TP.HCM kinh doanh cả trực tiếp lẫn trên sàn thương mại điện tử, cũng gặp phải vấn đề tương tự. Với doanh thu hàng năm trên 3 tỉ đồng, anh thuộc nhóm 3 theo quy định. Tuy nhiên, doanh thu trong 3 tháng vừa qua đã giảm mạnh so với dự kiến, khiến anh muốn chuyển sang nhóm 2 khi kê khai thuế quý 1.
"Tôi lo ngại rằng nếu tình hình kinh tế khởi sắc trong các quý sau, doanh thu có thể vọt lên nhóm 3 trở lại. Lúc đó, liệu tôi có được phép đổi để đóng thuế 17% trên lợi nhuận hay không?", anh Đạt băn khoăn và thừa nhận đang cảm thấy "rối như canh hẹ" với việc kê khai thuế theo cách chọn nhóm và khả năng "nhảy" nhóm bất ngờ.
Quy định thuế mới và những đề xuất thay đổi từ Bộ Tài chính
Theo quy định hiện hành có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, hộ kinh doanh đóng thuế theo doanh thu được chia thành 3 nhóm với cơ chế kê khai và nộp thuế khác nhau. Nhóm 2 và 3 được trừ mức 500 triệu đồng mỗi năm trước khi tính thuế theo tỷ lệ, đồng thời doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng cũng được nâng lên mức tương ứng.
Tuy nhiên, sau hơn 4 tháng thực hiện, Bộ Tài chính đã đề xuất một thay đổi đáng chú ý trong hồ sơ gửi Bộ Tư pháp về dự thảo luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân, luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và luật Thuế giá trị gia tăng. Thay vì quy định "cứng" ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng mỗi năm như hiện nay, Bộ Tài chính đề xuất giao cho Chính phủ quyền quy định mức này, nghĩa là ngưỡng doanh thu có thể thay đổi trong tương lai.
Hiện tại, hộ và cá nhân kinh doanh phải tự ước tính mức doanh thu để chọn nhóm khi kê khai thuế cho quý đầu năm. Đa số tham chiếu doanh thu từ năm 2025 để đưa ra quyết định, nhưng kết quả kinh doanh chỉ sau một quý đã có nhiều biến động bất ngờ, khiến việc "nhảy" nhóm trở thành điều không thể tránh khỏi.
Những khó khăn thực tế và đề xuất từ chuyên gia
Trong những ngày gần đây, nhiều cơ sở thuế địa phương đã gửi thông báo đến các hộ kinh doanh thuộc nhóm 1 (doanh thu dưới 500 triệu đồng mỗi năm) về việc ngừng sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định tại điều 5, Nghị định 68/2026 của Chính phủ. Điều này đã làm gia tăng thêm những băn khoăn và lo ngại về kê khai thuế, "nhảy" nhóm và vấn đề hóa đơn đối với hộ kinh doanh.
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Tú từ Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đánh giá việc yêu cầu hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng mỗi năm không áp dụng hóa đơn là "một điểm thụt lùi". Ông nhấn mạnh rằng hóa đơn là hình thức phổ biến và là quyền lợi của hộ kinh doanh, trong khi việc được miễn thuế hay không là vấn đề hoàn toàn khác. Theo ông Tú, Nghị định 123/2020 của Chính phủ đã quy định rõ ràng về việc xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ và khuyến khích hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn.
"Nếu không áp dụng hóa đơn, các doanh nghiệp mua hàng từ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng mỗi năm sẽ không có chứng từ để hạch toán chi phí. Điều này gây thiệt thòi cho họ và đồng thời đánh mất cơ hội làm ăn của các hộ kinh doanh nhỏ", Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Tú khuyến cáo.
Chuyên gia thuế Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, cho biết hiện có hai quan điểm về việc xác định và phân nhóm hộ kinh doanh. Một là dựa vào doanh thu của năm 2025 theo quy định của Nghị định 68/2026, và hai là sử dụng ước tính doanh thu năm 2026 theo ý kiến của một số cơ sở thuế địa phương. Gần đây, tại một hội thảo về giải pháp hỗ trợ hộ kinh doanh kê khai, đại diện Cục Thuế đã chọn quan điểm thứ nhất.
Ông Tuấn đề xuất một giải pháp linh hoạt hơn: "Năm 2026, hộ kinh doanh nên được lựa chọn tính thuế theo phần trăm doanh thu hoặc phần trăm lợi nhuận, bất kể doanh thu bao nhiêu. Như vậy sẽ không bị nhảy nhóm. Từ năm 2027 trở đi, khi hộ kinh doanh đã có doanh thu thực tế của năm 2026, mới lấy đó làm cơ sở để xác định nghĩa vụ thuế."
Theo ông Tuấn, bất kỳ sự thay đổi lớn nào của chính sách thuế cũng cần một giai đoạn chuyển tiếp và thích nghi. Việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang thuế kê khai là phù hợp với xu hướng thực tế hiện nay, nhưng thay đổi phương pháp tính thuế từ thuế khoán sang thuế tính theo lợi nhuận mà bỏ qua giai đoạn tính thuế theo kê khai phần trăm doanh thu thực tế là một bước chuyển quá lớn đối với hộ kinh doanh.
"Khảo sát cho thấy thời gian để hộ, cá nhân kinh doanh có thể chuyển tiếp và thích nghi là ít nhất từ 1,5 đến 2 năm. Năm đầu tiên thực hiện đóng thuế theo thực tế doanh thu sẽ giúp hộ kinh doanh xác định nghĩa vụ thuế chính xác hơn, có thời gian chuẩn bị và thích nghi tốt hơn. Nhà nước cũng có thời gian tiếp nhận góp ý để ban hành chính sách phù hợp hơn với thực tế, trong khi cơ quan thuế có thời gian chuẩn bị hệ thống phù hợp với chính sách thuế mới", ông Tuấn phân tích.
Những đề xuất này nhấn mạnh sự cần thiết của một giai đoạn chuyển tiếp linh hoạt, giúp hộ kinh doanh thích nghi với chính sách thuế mới mà không gặp phải những khó khăn không đáng có trong quá trình kê khai và nộp thuế.
